Segundo de los Macabeos 12

2. Machabaeorum

12:1 His factis pactionibus, Lysias pergebat ad regem, Judæi autem agriculturæ operam dabant.

12:1 Concluidos estos tratados, se volvió Lysias para el Rey, y los Judíos se ocupaban en cultivar las tierras.

12:2 Sed hi qui resederant, Timotheus, et Apollonius Gennæi filius, sed et Hieronymus, et Demophon super hos, et Nicanor Cypriarches, non sinebant eos in silentio agere et quiete.

12:2 Pero los que residian allí, Timothéo, y Apolonio hijo de Genéo, y tambien Gerónymo, y Demophón, y demas de estos Nicanór, Gobernador de Chypre, no los dexaban vivir quietos, y sosegados.

12:3 Joppitæ vero tale quoddam flagitium perpetrarunt : rogaverunt Judæos cum quibus habitabant, ascendere scaphas quas paraverant, cum uxoribus et filiis, quasi nullis inimicitiis inter eos subjacentibus.

12:3 Mas los de Joppe cometiéron una tal perfidia: rogáron á los Judíos con quienes moraban, que entrasen con sus mugeres é hijos en unas barcas que habian prevenido, como que no habia entre ellos enemistad alguna.

12:4 Secundum commune itaque decretum civitatis, et ipsis acquiescentibus, pacisque causa nihil suspectum habentibus : cum in altum processissent, submerserunt non minus ducentos.

12:4 Y ellos condescendiéron sin tener la menor sospecha, segun un decreto acordado por toda la ciudad, y tambien por causa de la paz: mas quando llegáron á alta mar, anegáron allí unos doscientos.

12:5 Quam crudelitatem Judas in suæ gentis homines factam ut cognovit, præcepit viris qui erant cum ipso : et invocato justo judice Deo,

12:5 Quando Júdas supo la crueldad cometida contra las gentes de su nacion, dió sus órdenes á los que consigo tenia: y despues de haber invocado á Dios justo Juez,

12:6 venit adversus interfectores fratrum, et portum quidem noctu succendit, scaphas exussit, eos autem qui ab igne refugerant, gladio peremit.

12:6 Fué contra los matadores de sus hermanos, y de noche puso fuego al puerto, quemó las barcas, y pasó á cuchillo á los que habian escapado de las llamas.

12:7 Et cum hæc ita egisset, discessit quasi iterum reversurus, et universos Joppitas eradicaturus.

12:7 Y quando hubo hecho esto, se retiró con ánimo de volver de nuevo, y exterminar todos los vecinos de Joppe.

12:8 Sed cum cognovisset et eos qui erant Jamniæ, velle pari modo facere habitantibus secum Judæis,

12:8 Mas habiendo entendido, que tambien los de Jamnia querian hacer otro tanto con los Judíos que moraban con ellos,

12:9 Jamnitis quoque nocte supervenit, et portum cum navibus succendit : ita ut lumen ignis appareret Jerosolymis a stadiis ducentis quadraginta.

12:9 Los sorprehendió tambien de noche, y quemó su puerto con los navíos: de modo que la llama se veia en Jerusalém á distancia de doscientos y quarenta estadios.

12:10 Inde cum jam abiissent novem stadiis, et iter facerent ad Timotheum, commiserunt cum eo Arabes quinque millia viri, et equites quingenti.

12:10 Y quando apartado ya de allí nueve estadios, iba marchando contra Timothéo, le asaltáron los Arabes en número de cinco mil de á pie, y quinientos caballos.

12:11 Cumque pugna valida fieret, et auxilio Dei prospere cessisset, residui Arabes victi petebant a Juda dextram sibi dari, promittentes se pascua daturos, et in ceteris profuturos.

12:11 Y trabándose una recia refriega, que con la proteccion de Dios tuvo feliz suceso, el resto de los Arabes vencidos, pedian á Júdas que les diese la paz, prometiendo ellos darle pastos, y asistirle en todo lo demas.

12:12 Judas autem arbitratus vere in multis eos utiles, promisit pacem : dextrisque acceptis, discessere ad tabernacula sua.

12:12 Y Júdas creyendo, que verdaderamente le podrian ser útiles en muchas cosas, les concedió la paz: y dadas las diestras, se retiráron á sus tiendas.

12:13 Aggressus est autem et civitatem quamdam firmam pontibus murisque circumseptam, quæ a turbis habitabatur gentium promiscuarum : cui nomen Casphin.

12:13 Acometió tambien una ciudad fuerte llamada Casphin, cercada de puentes y de muros, que estaba muy poblada de una mezcla de diversas naciones.

12:14 Hi vero qui intus erant, confidentes in stabilitate murorum et apparatu alimoniarum, remissius agebant, maledictis lacessentes Judam et blasphemantes, ac loquentes quæ fas non est.

12:14 Mas los que estaban dentro, fiados en la firmeza de sus muros, y en la provision de víveres, no se defendian con vigor, insultando á Júdas con dichos picantes, y con blasphemias, y diciendo cosas detestables.

12:15 Machabæus autem, invocato magno mundi Principe, qui sine arietibus et machinis temporibus Jesu præcipitavit Jericho, irruit ferociter muris :

12:15 Mas el Machábéo, habiendo invocado al gran Rey del Universo, que en tiempo de Josué sin arietes ni ingenios derribó á Jerichô, acometió con furor á los muros:

12:16 et capta civitate per Domini voluntatem, innumerabiles cædes fecit, ita ut adjacens stagnum stadiorum duorum latitudinis sanguine interfectorum fluere videretur.

12:16 Y habiendo tomado la ciudad por voluntad del Señor, hizo en ella una grande mortandad, de manera que un estanque vecino de dos estadios de anchura, aparecia teñido de sangre de los muertos.

12:17 Inde discesserunt stadia septingenta quinquaginta, et venerunt in Characa ad eos, qui dicuntur Tubianæi, Judæos :

12:17 Desde allí camináron setecientos y cincuenta estadios, y llegáron á Chárāca, ácia aquellos Judíos que se llaman Tubianéos:

12:18 et Timotheum quidem in illis locis non comprehenderunt, nulloque negotio perfecto regressus est, relicto in quodam loco firmissimo præsidio.

12:18 Mas no pudiéron haber á las manos á Timothéo en aquellos lugares, pues se habia vuelto sin haber hecho nada, dexando en cierto lugar una guarnicion muy fuerte.

12:19 Dositheus autem et Sosipater, qui erant duces cum Machabæo, peremerunt a Timotheo relictos in præsidio, decem millia viros.

12:19 Mas Dosithéo y Sosipatro, que con el Machábéo eran los Caudillos, pasáron á cuchillo á diez mil hombres que Timothéo habia dexado en aquella guarnicion.

12:20 At Machabæus, ordinatis circum se sex millibus, et constitutis per cohortes, adversus Timotheum processit, habentem secum centum viginti millia peditum, equitumque duo millia quingentos.

12:20 Y entretanto el Machábéo, puestos en órden, y distribuidos en batallones seis mil hombres que tenia consigo, marchó contra Timothéo, que traia consigo ciento y veinte mil hombres de á pie, y dos mil y quinientos de á caballo.

12:21 Cognito autem Judæ adventu, Timotheus præmisit mulieres et filios, et reliquum apparatum, in præsidium quod Carnion dicitur : erat enim inexpugnabile, et accessu difficile propter locorum angustias.

12:21 Y Timothéo quando supo la llegada de Júdas, envió delante las mugeres y sus hijos, y el resto del bagage á un castillo, llamado Carnión; pues era inexpugnable, y dificil de poderse entrar por la estrechura de los lugares.

12:22 Cumque cohors Judæ prima apparuisset, timor hostibus incussus est ex præsentia Dei, qui universa conspicit : et in fugam versi sunt alius ab alio, ita ut magis a suis dejicerentur, et gladiorum suorum ictibus debilitarentur.

12:22 Y quando se dexó ver el primer batallon de Júdas, entró en los enemigos un grande terror, por la presencia de Dios que lo vé todo, y tomáron la huida uno tras de otro, de manera que el mayor daño lo recibian de los suyos, y eran heridos de los golpes de sus mismas espadas.

12:23 Judas autem vehementer instabat puniens profanos, et prostravit ex eis triginta millia virorum.

12:23 Y Júdas los cargaba de recio, castigando á estos profanos, y dexó tendidos treinta mil hombres de ellos.

12:24 Ipse vero Timotheus incidit in partes Dosithei et Sosipatris : et multis precibus postulabat ut vivus dimitteretur, eo quod multorum ex Judæis parentes haberet ac fratres, quos morte ejus decipi eveniret.

12:24 Mas el mismo Timothéo cayó á la parte de Dosithéo y de Sosipatro; y les rogaba con instancia que le dexasen con vida, porque tenia en su poder muchos padres y hermanos de los Judíos, los quales, él muerto, quedarian sin esperanza:

12:25 Et cum fidem dedisset restituturum se eos secundum constitutum, illæsum eum dimiserunt propter fratrum salutem.

12:25 Y dándoles palabra que él los restituiria segun lo tratado, lo dexáron ir salvo por salvar á sus hermanos.

12:26 Judas autem egressus est ad Carnion, interfectis viginti quinque millibus.

12:26 Mas Júdas volvió contra Carnión, en donde mató veinte y cinco mil.

12:27 Post horum fugam et necem, movit exercitum ad Ephron civitatem munitam, in qua multitudo diversarum gentium habitabat : et robusti juvenes pro muris consistentes fortiter repugnabant : in hac autem machinæ multæ et telorum erat apparatus.

12:27 Despues de la fuga y muerte de estos, movió con su exército contra Ephrón ciudad fuerte, poblada de multitud de diversas naciones: y los muros estaban coronados de jóvenes robustos, que los defendian con valor; y habia en ella muchos ingenios, y prevencion de dardos.

12:28 Sed cum Omnipotentem invocassent, qui potestate sua vires hostium confringit, ceperunt civitatem : et ex eis qui intus erant, viginti quinque millia prostraverunt.

12:28 Mas habiendo invocado al Todopoderoso, que con su poder quebranta las fuerzas de los enemigos, tomáron la ciudad: y matáron veinte y cinco mil de los que habia dentro.

12:29 Inde ad civitatem Scytharum abierunt, quæ ab Jerosolymis sexcentis stadiis aberat.

12:29 Desde allí fuéron á Scythópolis, distante de Jerusalém seiscientos estadios.

12:30 Contestantibus autem his, qui apud Scythopolitas erant, Judæis, quod benigne ab eis haberentur, etiam temporibus infelicitatis quod modeste secum egerint :

12:30 Y como los Judíos que allí moraban entre los Scythopolitanos, protestasen que eran bien tratados por ellos, y que aun en el tiempo de sus desgracias se habian portado con ellos con moderacion:

12:31 gratias agentes eis, et exhortati etiam de cetero erga genus suum benignos esse, venerunt Jerosolymam die solemni septimanarum instante.

12:31 Dándoles por ello las gracias, y exhortándoles á que en lo venidero mostrasen igual benevolencia á los de su nacion, se volviéron á Jerusalém, por estar cercano el dia solemne de las semanas.

12:32 Et post Pentecosten abierunt contra Gorgiam præpositum Idumææ.

12:32 Y despues de Pentecostes se encamináron contra Gorgias, Gobernador de la Iduméa.

12:33 Exivit autem cum peditibus tribus millibus, et equitibus quadringentis.

12:33 Salió pues con tres mil peones, y con quatrocientos caballos.

12:34 Quibus congressis, contigit paucos ruere Judæorum.

12:34 Trabada la contienda, muriéron algunos pocos de los Judíos.

12:35 Dositheus vero quidam de Bacenoris eques, vir fortis, Gorgiam tenebat : et, cum vellet illum capere vivum, eques quidam de Thracibus irruit in eum, humerumque ejus amputavit : atque ita Gorgias effugit in Maresa.

12:35 Y un cierto Dosithéo soldado de á caballo de Bacenór, hombre de valor, hizo presa de Gorgias: mas queriéndole tomar vivo, se echó sobre él uno de á caballo de los de Thracia, y le cortó un hombro: por lo que Gorgias se huyó á Maresa.

12:36 At illis qui cum Esdrim erant diutius pugnantibus et fatigatis, invocavit Judas Dominum adjutorem et ducem belli fieri :

12:36 Mas hallándose cansados los que estaban con Esdrín, por haber peleado mucho tiempo, Júdas invocó al Señor, para que fuese su protector, y Caudillo del combate:

12:37 incipiens voce patria, et cum hymnis clamorem extollens, fugam Gorgiæ militibus incussit.

12:37 Y comenzando á hablar en su propia lengua, y alzando el grito con hymnos, puso en fuga á los soldados de Gorgias.

12:38 Judas autem collecto exercitu venit in civitatem Odollam : et cum septima dies superveniret, secundum consuetudinem purificati, in eodem loco sabbatum egerunt.

12:38 Y Júdas recogiendo su exército, se partió para la ciudad de Odolam: y sobreviniendo el dia séptimo, purificados segun costumbre, celebráron el Sábado en el mismo lugar.

12:39 Et sequenti die venit cum suis Judas, ut corpora prostratorum tolleret, et cum parentibus poneret in sepulchris paternis.

12:39 Y al dia siguiente vino Júdas con los suyos al campo, para llevar los cuerpos de los muertos, y enterrarlos en los sepulchros de sus padres.

12:40 Invenerunt autem sub tunicis interfectorum de donariis idolorum quæ apud Jamniam fuerunt, a quibus lex prohibet Judæos : omnibus ergo manifestum factum est, ob hanc causam eos corruisse.

12:40 Y debaxo de las túnicas de los que habian sido muertos halláron las ofrendas de los ídolos, que habia en Jamnia, prohibidas por la Ley á los Judíos: y todos claramente conociéron, que esto habia sido la causa de su muerte.

12:41 Omnes itaque benedixerunt justum judicium Domini, qui occulta fecerat manifesta :

12:41 Por tanto todos bendixéron el justo juicio del Señor, que habia descubierto el mal escondido.

12:42 atque ita ad preces conversi, rogaverunt ut id quod factum erat delictum oblivioni traderetur. At vero fortissimus Judas hortabatur populum conservare se sine peccato, sub oculis videntes quæ facta sunt pro peccatis eorum qui prostrati sunt.

12:42 Y por eso poniéndose en oracion, rogáron, que fuese puesto en olvido el pecado, que habian cometido. Y el valerosísimo Júdas exhortaba al pueblo á conservarse sin pecado, teniendo á la vista lo que habia acontecido por los pecados de aquellos, que habian sido muertos.

12:43 Et facta collatione, duodecim millia drachmas argenti misit Jerosolymam offerri pro peccatis mortuorum sacrificium, bene et religiose de resurrectione cogitans

12:43 Y hecha una colecta, envió á Jerusalém doce mil dracmas de plata, para que se ofreciese sacrificio por los pecados de los que habian muerto, pensando con rectitud

12:44 (nisi enim eos qui ceciderant resurrecturos speraret, superfluum videretur et vanum orare pro mortuis),

12:44 Y piedad de la resurreccion. (Pues sino esperara, que habian de resucitar aquellos, que habian muerto, tendria por cosa vana é inútil el orar por los muertos)

12:45 et quia considerabat quod hi qui cum pietate dormitionem acceperant, optimam haberent repositam gratiam.

12:45 Y porque consideraba, que los que habian muerto en la piedad, tenian reservada una grande misericordia.

12:46 Sancta ergo et salubris est cogitatio pro defunctis exorare, ut a peccatis solvantur.

12:46 Es pues santa y saludable la obra de rogar por los muertos, para que sean libres de sus pecados.