12:1 Multis autem turbis circumstantibus, ita ut se invicem conculcarent, cœpit dicere ad discipulos suos : Attendite a fermento pharisæorum, quod est hypocrisis.

12:1 Y como se hubiesen juntado al rededor de Jesús muchas gentes, de modo que unos á otros se atropellaban, comenzó á decir á sus discípulos: Guardáos de la levadura de los Phariséos, que es hypocresía.

12:2 Nihil autem opertum est, quod non reveletur : neque absconditum, quod non sciatur.

12:2 No hay cosa encubierta, que no se haya de descubrir: ni cosa escondida, que no se haya de saber.

12:3 Quoniam quæ in tenebris dixistis, in lumine dicentur : et quod in aurem locuti estis in cubiculis, prædicabitur in tectis.

12:3 Porque las cosas, que dixisteis en las tinieblas, á la luz serán dichas: y lo que hablasteis á la oreja en los aposentos, será pregonado sobre los texados.

12:4 Dico autem vobis amicis meis : Ne terreamini ab his qui occidunt corpus, et post hæc non habent amplius quid faciant.

12:4 A vosotros pues amigos mios os digo: Que no os espantéis de aquellos, que matan el cuerpo, y después de ésto no tienen mas que hacer.

12:5 Ostendam autem vobis quem timeatis : timete eum qui, postquam occiderit, habet potestatem mittere in gehennam : ita dico vobis, hunc timete.

12:5 Mas yo os mostraré á quién habéis de temer: temed á aquel, que después de haber quitado la vida, tiene poder de arrojar al infierno; así os digo, á éste temed.

12:6 Nonne quinque passeres veneunt dipondio, et unus ex illis non est in oblivione coram Deo ?

12:6 ¿No se venden cinco paxarillos por dos quartos, y ni uno de ellos está en olvido delante de Dios?

12:7 sed et capilli capitis vestri omnes numerati sunt. Nolite ergo timere : multis passeribus pluris estis vos.

12:7 Y aún los cabellos de vuestra cabeza todos están contados. Pues no temáis; porque de mas estima sois vosotros, que muchos paxarillos.

12:8 Dico autem vobis : Omnis quicumque confessus fuerit me coram hominibus, et Filius hominis confitebitur illum coram angelis Dei :

12:8 Y también os digo: Que todo aquel que me confesare delante de los hombres, el Hijo del hombre lo confesará también á él delante de los Angeles de Dios:

12:9 qui autem negaverit me coram hominibus, negabitur coram angelis Dei.

12:9 Mas el que me negáre delante de los hombres, negado será delante de los Angeles de Dios.

12:10 Et omnis qui dicit verbum in Filium hominis, remittetur illi : ei autem qui in Spiritum Sanctum blasphemaverit, non remittetur.

12:10 Y todo el que profiere una palabra contra el Hijo del hombre, perdonado le será: mas á aquel, que blasphemare contra el Espíritu Santo, no le será perdonado.

12:11 Cum autem inducent vos in synagogas, et ad magistratus, et potestates, nolite solliciti esse qualiter, aut quid respondeatis, aut quid dicatis.

12:11 Y quando os lleváren á las Synagogas, y á los Magistrados, y á las Potestades, no andeis cuidadosos, cómo, ó qué habéis de responder, ó decir.

12:12 Spiritus enim Sanctus docebit vos in ipsa hora quid oporteat vos dicere.

12:12 Porque el Espíritu Santo os mostrará en aquella hora lo que convendrá decir.

12:13 Ait autem ei quidam de turba : Magister, dic fratri meo ut dividat mecum hæreditatem.

12:13 Y uno del pueblo le dixo: Maestro, di á mi hermano que parta conmigo la herencia.

12:14 At ille dixit illi : Homo, quis me constituit judicem, aut divisorem super vos ?

12:14 Mas él le respondió: ¿Hombre, quién me ha puesto por juez ó repartidor entre vosotros?

12:15 Dixitque ad illos : Videte, et cavete ab omni avaritia : quia non in abundantia cujusquam vita ejus est ex his quæ possidet.

12:15 Y les dixo: Mirad, y guardáos de toda avaricia; porque la vida de cada uno no está en la abundancia de las cosas que posee.

12:16 Dixit autem similitudinem ad illos, dicens : Hominis cujusdam divitis uberes fructus ager attulit :

12:16 Y les contó una parábola, diciendo: El campo de un hombre rico había llevado abundantes frutos:

12:17 et cogitabat intra se dicens : Quid faciam, quia non habeo quo congregem fructus meos ?

12:17 Y él pensaba entre sí mismo, y decía: ¿Qué haré, porque no tengo en donde encerrar mis frutos?

12:18 Et dixit : Hoc faciam : destruam horrea mea, et majora faciam : et illuc congregabo omnia quæ nata sunt mihi, et bona mea,

12:18 Y dixo: Esto haré; Derribaré mis graneros, y los haré mayores; y allí recogeré todos mis frutos, y mis bienes:

12:19 et dicam animæ meæ : Anima, habes multa bona posita in annos plurimos : requiesce, comede, bibe, epulare.

12:19 Y diré á mi alma: Alma, muchos bienes tienes allegados para muchísimos años; descansa, come, bebe, ten banquetes.

12:20 Dixit autem illi Deus : Stulte, hac nocte animam tuam repetunt a te : quæ autem parasti, cujus erunt ?

12:20 Mas Dios le dixo: Necio, ésta noche te vuelven á pedir el alma: ¿Lo que has allegado, para quién será?

12:21 Sic est qui sibi thesaurizat, et non est in Deum dives.

12:21 Asi es el que athesora para sí, y no es rico en Dios.

12:22 Dixitque ad discipulos suos : Ideo dico vobis, nolite solliciti esse animæ vestræ quid manducetis, neque corpori quid induamini.

12:22 Y dixo á sus discípulos: Por tanto os digo. No andeis solicitos para vuestra alma, qué comeréis, ni para el cuerpo, qué vestiréis.

12:23 Anima plus est quam esca, et corpus plus quam vestimentum.

12:23 Mas es el alma, que la comida, y el cuerpo mas que el vestido.

12:24 Considerate corvos, quia non seminant, neque metunt, quibus non est cellarium, neque horreum, et Deus pascit illos. Quanto magis vos pluris estis illis ?

12:24 Mirad los cuervos, que no siembran, ni siegan, ni tienen despensa, ni granero, y Dios los alimenta. ¿Pues quánto mas valeis vosotros que ellos?

12:25 Quis autem vestrum cogitando potest adjicere ad staturam suam cubitum unum ?

12:25 Y quién de vosotros, por mucho que lo piense, puede añadir á su estatura un codo?

12:26 Si ergo neque quod minimum est potestis, quid de ceteris solliciti estis ?

12:26 Pues si lo que es menos no podéis: ¿Por qué andais afanados por las otras cosas?

12:27 Considerate lilia quomodo crescunt : non laborant, neque nent : dico autem vobis, nec Salomon in omni gloria sua vestiebatur sicut unum ex istis.

12:27 Mirad los lirios como crecen; que ni trabajan ni hilan; pues os digo, que ni Salomón en toda su gloria, se vistió como uno de éstos.

12:28 Si autem fœnum, quod hodie est in agro, et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit : quanto magis vos pusillæ fidei ?

12:28 Pues si á la yerba, que hoy está en el campo, y mañana se echa en el horno, Dios viste así; ¿quánto mas á vosotros de poquísima fé?

12:29 Et vos nolite quærere quid manducetis, aut quid bibatis : et nolite in sublime tolli :

12:29 No andeis pues afanados por lo que habéis de comer, ó beber: y no andeis elevados.

12:30 hæc enim omnia gentes mundi quærunt. Pater autem vester scit quoniam his indigetis.

12:30 Porque todas estas son cosas, por las que andan afanadas las gentes del mundo. Y vuestro Padre sabe, que de éstas tenéis necesidad.

12:31 Verumtamen quærite primum regnum Dei, et justitiam ejus : et hæc omnia adjicientur vobis.

12:31 Por tanto, buscad primeramente el reyno de Dios, y su justicia; y todas éstas cosas os serán añadidas.

12:32 Nolite timere pusillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum.

12:32 No temais, pequeña grey; porque á vuestro Padre plugo daros el reyno.

12:33 Vendite quæ possidetis, et date eleemosynam. Facite vobis sacculos, qui non veterascunt, thesaurum non deficientem in cælis : quo fur non appropriat, neque tinea corrumpit.

12:33 Vended lo que poseéis y dad limosna. Haceos bolsas, que no se envejecen, thesoro en los Cielos, que jamas falta: á donde el ladrón no llega, ni roe la polilla.

12:34 Ubi enim thesaurus vester est, ibi et cor vestrum erit.

12:34 Porque donde está vuestro thesoro, allí también estará vuestro corazón.

12:35 Sint lumbi vestri præcincti, et lucernæ ardentes in manibus vestris,

12:35 Tened ceñidos vuestros lomos, y antorchas encendidas en vuestras manos:

12:36 et vos similes hominibus exspectantibus dominum suum quando revertatur a nuptiis : ut, cum venerit et pulsaverit, confestim aperiant ei.

12:36 Y sed vosotros semejantes á los hombres, que esperan á su señor, quando vuelva de las bodas: para que quando viniere, y llamáre á la puerta, luego le abran.

12:37 Beati servi illi quos, cum venerit dominus, invenerit vigilantes : amen dico vobis, quod præcinget se, et faciet illos discumbere, et transiens ministrabit illis.

12:37 Bienaventurados aquellos siervos, que halláre velando el Señor quando viniere: En verdad os digo, que se ceñirá; y los hará sentar á la mesa, y pasando los servirá.

12:38 Et si venerit in secunda vigilia, et si in tertia vigilia venerit, et ita invenerit, beati sunt servi illi.

12:38 Y si viniere en la segunda vela, y si viniere en la tercera vela, y así los halláre, bienaventurados son los tales siervos.

12:39 Hoc autem scitote, quoniam si sciret paterfamilias, qua hora fur veniret, vigilaret utique, et non sineret perfodi domum suam.

12:39 Mas esto sabed, que si el padre de familias supiese la hora, en que vendría el ladrón, velaría sin duda, y no dexaría minar su casa.

12:40 Et vos estote parati : quia qua hora non putatis, Filius hominis veniet.

12:40 Vosotros pues estad apercibidos: porque á la hora que no penseis, vendrá el Hijo del hombre.

12:41 Ait autem ei Petrus : Domine, ad nos dicis hanc parabolam, an et ad omnes ?

12:41 Y Pedro le dixo: ¿Señor, dices ésta parábola á nosotros, ó también á todos?

12:42 Dixit autem Dominus : Quis, putas, est fidelis dispensator, et prudens, quem constituit dominus supra familiam suam, ut det illis in tempore tritici mensuram ?

12:42 Y dixo el Señor, ¿Quién crees que es el mayordomo fiel y prudente, que puso el Señor sobre su familia, para que les dé la medida de trigo en tiempo?

12:43 Beatus ille servus quem, cum venerit dominus, invenerit ita facientem.

12:43 Bienaventurado aquel siervo, que quando el Señor viniere, le halláre así haciendo.

12:44 Vere dico vobis, quoniam supra omnia quæ possidet, constituet illum.

12:44 Verdaderamente os digo, que lo pondrá sobre todo quanto posee.

12:45 Quod si dixerit servus ille in corde suo : Moram facit dominus meus venire : et cœperit percutere servos, et ancillas, et edere, et bibere, et inebriari :

12:45 Mas si dixere el tal siervo en su corazón: Se tarda mi Señor de venir, y comenzáre á maltratar á los siervos, y á las criadas, y á comer, y á beber, y á embriagarse:

12:46 veniet dominus servi illius in die qua non sperat, et hora qua nescit, et dividet eum, partemque ejus cum infidelibus ponet.

12:46 Vendrá el Señor de aquel siervo el día, que no espera, y á la hora que no sabe, y le apartará, y pondrá su parte con los desleales.

12:47 Ille autem servus qui cognovit voluntatem domini sui, et non præparavit, et non facit secundum voluntatem ejus, vapulabit multis :

12:47 Porque aquel siervo, que supo la voluntad, de su Señor, y no se apercibió, y no hizo conforme á su voluntad, será muy bien azotado:

12:48 qui autem non cognovit, et fecit digna plagis, vapulabit paucis. Omni autem cui multum datum est, multum quæretur ab eo : et cui commendaverunt multum, plus petent ab eo.

12:48 Mas el que no la supo, y hizo cosas dignas de castigo, poco será azotado. Porque á todo aquel, á quién mucho fué dado; mucho le será demandado: y al que mucho encomendaron, mas le pedirán.

12:49 Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut accendatur ?

12:49 Fuego vine á poner en la tierra: ¿Y qué quiero sino que arda?

12:50 Baptismo autem habeo baptizari : et quomodo coarctor usque dum perficiatur ?

12:50 Con bautismo es menester que yo sea bautizado: ¿y cómo me angustio, hasta que se cumpla?

12:51 Putatis quia pacem veni dare in terram ? non, dico vobis, sed separationem :

12:51 ¿Pensais, que soy venido á poner paz en la tierra? Os digo, que no, sino división.

12:52 erunt enim ex hoc quinque in domo una divisi, tres in duos, et duo in tres

12:52 Porque de aquí adelante estarán cinco en una casa divididos, los tres estarán contra los dos, y los dos contra los tres.

12:53 dividentur : pater in filium, et filius in patrem suum, mater in filiam, et filia in matrem, socrus in nurum suam, et nurus in socrum suam.

12:53 Estarán divididos el padre contra el hijo, y el hijo contra su padre; la madre contra la hija, y la hija contra la madre; la suegra contra su nuera, y la nuera contra su suegra.

12:54 Dicebat autem et ad turbas : Cum videritis nubem orientem ab occasu, statim dicitis : Nimbus venit : et ita fit.

12:54 Y decía también al pueblo: Quando veis asomar la nube de parte del Poniente, luego decis: Tempestad viene: y así sucede.

12:55 Et cum austrum flantem, dicitis : Quia æstus erit : et fit.

12:55 Y quando sopla el Austro, decís: Calor hará: y es así.

12:56 Hypocritæ ! faciem cæli et terræ nostis probare : hoc autem tempus quomodo non probatis ?

12:56 Hypócritas, sabeis distinguir los aspectos del Cielo y de la tierra: ¿pues cómo no sabeis reconocer el tiempo presente?

12:57 quid autem et a vobis ipsis non judicatis quod justum est ?

12:57 ¿Y porqué no juzgais por vosotros mismos lo que es justo?

12:58 Cum autem vadis cum adversario tuo ad principem, in via da operam liberari ab illo, ne forte trahat te ad judicem, et judex tradat te exactori, et exactor mittat te in carcerem.

12:58 Quando vas con tu contrario al príncipe, haz lo posible por librarte de él en el camino, porque no te lleve al juez, y el juez te entregue al alguacil, y el alguacil te meta en la cárcel.

12:59 Dico tibi, non exies inde, donec etiam novissimum minutum reddas.

12:59 Te digo, que no saldrás de allí, hasta que pagues el último maravedí.