Cuarto de los Reyes 6

4. Regum

6:1 Dixerunt autem filii prophetarum ad Eliseum : Ecce locus in quo habitamus coram te, angustus est nobis.

6:1 Y los hijos de los Prophetas dixéron á Eliséo: Vé, que el lugar en que habitamos cerca de tí, es angosto para nosotros.

6:2 Eamus usque ad Jordanem, et tollant singuli de silva materias singulas, ut ædificemus nobis ibi locum ad habitandum. Qui dixit : Ite.

6:2 Vamos hasta el Jordan, y cada uno de nosotros lleve del bosque sus maderas, y edifiquémonos allí lugar para habitar. El dixo: Andad.

6:3 Et ait unus ex illis : Veni ergo et tu cum servis tuis. Respondit : Ego veniam.

6:3 Y díxole uno de ellos: Vén pues tú tambien con tus siervos. Respondió: Yo iré.

6:4 Et abiit cum eis. Cumque venissent ad Jordanem, cædebant ligna.

6:4 Y fuése con ellos. Y habiendo llegado al Jordán, cortaban maderas.

6:5 Accidit autem ut cum unus materiam succidisset, caderet ferrum securis in aquam : exclamavitque ille, et ait : Heu ! heu ! heu ! domine mi : et hoc ipsum mutuo acceperam.

6:5 Mas acaeció, que derribando uno un árbol, se le cayó en el agua el hierro de la hacha: y gritó, diciendo: ¡Ay, ay, ay, señor mio! que ésta la habia tomado prestada.

6:6 Dixit autem homo Dei : Ubi cecidit ? At ille monstravit ei locum. Præcidit ergo lignum, et misit illuc : natavitque ferrum,

6:6 Y dixo el hombre de Dios: ¿En dónde ha caido? Y él le mostró el lugar. Cortó pues un palo, y echólo allí: y salió nadando el hierro,

6:7 et ait : Tolle. Qui extendit manum, et tulit illud.

6:7 Y dixo: Tómalo. El extendió la mano, y lo tomó.

6:8 Rex autem Syriæ pugnabat contra Israël, consiliumque iniit cum servis suis, dicens : In loco illo et illo ponamus insidias.

6:8 Y el Rey de Syria hacia guerra contra Israél, y tuvo consejo con sus siervos, diciendo: En tal, y tal lugar pongamos emboscadas.

6:9 Misit itaque vir Dei ad regem Israël, dicens : Cave ne transeas in locum illum : quia ibi Syri in insidiis sunt.

6:9 Y el varon de Dios envió á decir al Rey de Israél: Guárdate de pasar á tal lugar: porque los Syros están allí en emboscada.

6:10 Misit itaque rex Israël ad locum quem dixerat ei vir Dei, et præoccupavit eum, et observavit se ibi non semel neque bis.

6:10 Envió pues el Rey de Israél al lugar, que le habia dicho el varon de Dios, y ocupólo de antemano; y allí se resguardó no una ni dos veces.

6:11 Conturbatumque est cor regis Syriæ pro hac re : et convocatis servis suis, ait : Quare non indicatis mihi quis proditor mei sit apud regem Israël ?

6:11 Y quedó conturbado el corazon del Rey de Syria con este suceso: y habiendo convocado á sus siervos, dixo: ¿Por qué no me manifestais quién es el que me hace traicion con el Rey de Israél?

6:12 Dixitque unus servorum ejus : Nequaquam, domine mi rex, sed Eliseus propheta qui est in Israël, indicat regi Israël omnia verba quæcumque locutus fueris in conclavi tuo.

6:12 Y dixo uno de sus siervos: No es así, ó Rey Señor mio, sino que el Propheta Eliséo, que está en Israél, descubre al Rey de Israél todas las palabras que hablares en lo mas retirado de tu cámara.

6:13 Dixitque eis : Ite, et videte ubi sit, ut mittam, et capiam eum. Annuntiaveruntque ei, dicentes : Ecce in Dothan.

6:13 Y díxoles: Id, y ved donde está, para enviar á prenderle. Y traxéronle el aviso, diciendo: Mira que está en Dothán.

6:14 Misit ergo illuc equos et currus, et robur exercitus : qui cum venissent nocte, circumdederunt civitatem.

6:14 Envió pues allá caballos y carros, y la fuerza de su exército: los quales habiendo llegado de noche, cercáron la ciudad.

6:15 Consurgens autem diluculo minister viri Dei, egressus vidit exercitum in circuitu civitatis, et equos et currus : nuntiavitque ei, dicens : Heu ! heu ! heu ! domine mi : quid faciemus ?

6:15 Y levantándose al amanecer el criado del varon de Dios, saliendo fuera, vió el exército al rededor de la ciudad, y los caballos y los carros: y dióle aviso de ello, diciendo: ¡Ay, ay, ay, señor mio! ¿qué harémos?

6:16 At ille respondit : Noli timere : plures enim nobiscum sunt, quam cum illis.

6:16 Mas él respondió: No temas: porque muchos mas son con nosotros, que con ellos.

6:17 Cumque orasset Eliseus, ait : Domine, aperi oculos hujus, ut videat. Et aperuit Dominus oculos pueri, et vidit : et ecce mons plenus equorum et curruum igneorum in circuitu Elisei.

6:17 Y habiendo hecho oracion Eliséo, dixo: Señor, abre los ojos de éste, para que vea. Y abrió el Señor los ojos del criado, y vió: y hé aquí el monte lleno de caballos, y de carros de fuego al rededor de Eliséo.

6:18 Hostes vero descenderunt ad eum : porro Eliseus oravit ad Dominum, dicens : Percute, obsecro, gentem hanc cæcitate. Percussitque eos Dominus ne viderent, juxta verbum Elisei.

6:18 Mas los enemigos descendiéron á él: y Eliséo hizo oracion al Señor, diciendo: Hiere, te ruego, á esta gente con ceguedad. E hiriólos el Señor para que no viesen, segun la palabra de Eliséo.

6:19 Dixit autem ad eos Eliseus : Non est hæc via, neque ista est civitas : sequimini me, et ostendam vobis virum quem quæritis. Duxit ergo eos in Samariam :

6:19 Y Eliséo les dixo: No es este el camino, ni es esta la ciudad: seguidme, y os mostraré al varon, que buscais. Con esto llevólos á Samaria:

6:20 cumque ingressi fuissent in Samariam, dixit Eliseus : Domine, aperi oculos istorum, ut videant. Aperuitque Dominus oculos eorum, et viderunt se esse in medio Samariæ.

6:20 Y luego que hubiéron entrado en Samaria, dixo Eliséo: Señor, abre los ojos de éstos, para que vean. Y abrióles el Señor los ojos, y viéron que ellos estaban en medio de Samaria.

6:21 Dixitque rex Israël ad Eliseum, cum vidisset eos : Numquid percutiam eos, pater mi ?

6:21 Y el Rey de Israél quando los vió, dixo á Eliséo: ¿Los heriré, padre mio?

6:22 At ille ait : Non percuties : neque enim cepisti eos gladio et arcu tuo, ut percutias : sed pone panem et aquam coram eis, ut comedant et bibant, et vadant ad dominum suum.

6:22 Y él respondió: No los herirás: porque no los has hecho prisioneros con tu espada, ni con tu arco, para herirlos: ántes pon delante de ellos pan y agua para que coman, y beban, y se vuelvan á su señor.

6:23 Appositaque est eis ciborum magna præparatio, et comederunt et biberunt, et dimisit eos, abieruntque ad dominum suum, et ultra non venerunt latrones Syriæ in terram Israël.

6:23 Y pusiéronles de comer en grande abundancia, y comiéron, y bebiéron, y dexólos ir, y se marcháron á su señor, y los ladrones de Syria no viniéron mas á las tierras de Israél.

6:24 Factum est autem post hæc, congregavit Benadad rex Syriæ universum exercitum suum, et ascendit, et obsidebat Samariam.

6:24 Y aconteció despues de esto, que Benadád Rey de Syria juntó todo su exército, y subió, y puso sitio á Samaria.

6:25 Factaque est fames magna in Samaria : et tamdiu obsessa est, donec venundaretur caput asini octoginta argenteis, et quarta pars cabi stercoris columbarum quinque argenteis.

6:25 Y hubo una grande hambre en Samaria: y continuó el asedio hasta el extremo de venderse la cabeza de un asno por ochenta monedas de plata, y el quartillo de un cabo de palomina por cinco monedas de plata.

6:26 Cumque rex Israël transiret per murum, mulier quædam exclamavit ad eum, dicens : Salva me, domine mi rex.

6:26 Y pasando el Rey de Israél por el muro, gritó á él una muger, diciendo: Sálvame, señor Rey mio.

6:27 Qui ait : Non te salvat Dominus : unde te possum salvare ? de area, vel de torculari ? Dixitque ad eam rex : Quid tibi vis ? Quæ respondit :

6:27 El qual dixo: El Señor no te salva: ¿cómo puedo yo salvarte? ¿de la era, ó del lagar? Y díxole el Rey: ¿Qué quieres que te haga? Ella respondió:

6:28 Mulier ista dixit mihi : Da filium tuum, ut comedamus eum hodie, et filium meum comedemus cras.

6:28 Esta muger me dixo: Da acá tu hijo para comérnosle hoy, y mañana comerémos el mio.

6:29 Coximus ergo filium meum, et comedimus. Dixique ei die altera : Da filium tuum, ut comedamus eum. Quæ abscondit filium suum.

6:29 Cocimos pues mi hijo, y nos lo hemos comido. Y díxele al otro dia: Da acá tu hijo para que nos le comamos: y ella ha escondido su hijo.

6:30 Quod cum audisset rex, scidit vestimenta sua, et transibat per murum. Viditque omnis populus cilicium quo vestitus erat ad carnem intrinsecus.

6:30 Lo qual quando oyó el Rey, rasgó sus vestiduras, é iba pasando por el muro. Y vió todo el pueblo el cilicio, que llevaba vestido á raiz de la carne.

6:31 Et ait rex : Hæc mihi faciat Deus, et hæc addat, si steterit caput Elisei filii Saphat super ipsum hodie.

6:31 Y dixo el Rey: Esto y aun mas haga conmigo el Señor, si la cabeza de Eliséo hijo de Saphát queda hoy sobre él.

6:32 Eliseus autem sedebat in domo sua, et senes sedebant cum eo. Præmisit itaque virum : et antequam veniret nuntius ille, dixit ad senes : Numquid scitis quod miserit filius homicidæ hic, ut præcidatur caput meum ? videte ergo : cum venerit nuntius, claudite ostium, et non sinatis eum introire : ecce enim sonitus pedum domini ejus post eum est.

6:32 Y Eliséo se estaba sentado en su casa, y con él estaban sentados los Ancianos. Envió pues el Rey un hombre: y ántes que llegase este mensagero, dixo á los Ancianos: ¿No sabeis que este hijo del homicida ha enviado á cortarme la cabeza? tened pues cuidado, quando llegare el mensagero, de cerrarle la puerta, y de no dexarle entrar; porque he aquí que el ruido de los pies de su señor está en pos de él.

6:33 Adhuc illo loquente eis, apparuit nuntius qui veniebat ad eum. Et ait : Ecce, tantum malum a Domino est : quid amplius expectabo a Domino ?

6:33 Aun estaba hablando con ellos, quando se dexó ver el mensagero, que venia á buscarle. Y dixo: Ved, todo este grande mal nos viene del Señor: ¿qué mas esperaré yo del Señor?