5:1 Et factum est, ut audierunt gentes in circuitu quia ædificatum est altare et sanctuarium sicut prius, iratæ sunt valde :
5:1 Y sucedió que luego que las gentes que estaban en contorno, oyéron que el altar y el Santuario habia sido reedificado como estaba ántes, se airáron en gran manera:
5:2 et cogitabant tollere genus Jacob, qui erant inter eos, et cœperunt occidere de populo, et persequi.
5:2 Y pensaban exterminar á los del linage de Jacob, que estaban entre ellos; y empezáron á matar, y á perseguir á los del pueblo.
5:3 Et debellabat Judas filios Esau in Idumæa, et eos qui erant in Acrabathane, quia circumsedebant Israëlitas : et percussit eos plaga magna.
5:3 Y Júdas desbarataba á los hijos de Esaú en la Iduméa, y á los que estaban en Acrabathane: porque habian sitiado á los Israelitas, é hizo en ellos un grande destrozo.
5:4 Et recordatus est malitiam filiorum Bean, qui erant populo in laqueum et in scandalum, insidiantes ei in via.
5:4 Y se acordó de la malicia de los hijos de Beán, que eran para el pueblo un lazo y tropiezo, poniéndole emboscadas en el camino.
5:5 Et conclusi sunt ab eo in turribus, et applicuit ad eos, et anathematizavit eos, et incendit turres eorum igni cum omnibus qui in eis erant.
5:5 Y fuéron encerrados por él en las torres, y se acercó á ellos, y los anathematizó, y quemó sus torres, con todos los que estaban en ellas.
5:6 Et transivit ad filios Ammon, et invenit manum fortem, et populum copiosum, et Timotheum ducem ipsorum :
5:6 Y movió contra los hijos de Ammón, y halló un fuerte exército, y un numeroso pueblo, y á Timothéo, que era su caudillo:
5:7 et commisit cum eis prælia multa, et contriti sunt in conspectu eorum, et percussit eos :
5:7 Y tuvo con ellos muchos encuentros, y los derrotó á su vista, y los mató:
5:8 et cepit Gazer civitatem et filias ejus, et reversus est in Judæam.
5:8 Y tomó á la ciudad de Gazér, y sus hijas, y se volvió á la Judéa.
5:9 Et congregatæ sunt gentes quæ sunt in Galaad adversus Israëlitas, qui erant in finibus eorum, ut tollerent eos : et fugerunt in Datheman munitionem.
5:9 Y las naciones que habia en Galaad, se uniéron contra los Israelitas, que estaban en su país, para exterminarlos: y estos se refugiáron á la fortaleza de Dathemán,
5:10 Et miserunt litteras ad Judam et fratres ejus, dicentes : Congregatæ sunt adversum nos gentes per circuitum, ut nos auferant,
5:10 Y enviáron cartas á Júdas y á sus hermanos, diciendo: Se han congregado contra nosotros las gentes del contorno, para exterminarnos:
5:11 et parant venire, et occupare munitionem, in quam confugimus : et Timotheus est dux exercitus eorum.
5:11 Y se preparan para venir, y tomar la fortaleza en que nos hemos refugiado: y Timothéo es el caudillo de su exército.
5:12 Nunc ergo veni, et eripe nos de manibus eorum, quia cecidit multitudo de nobis.
5:12 Por tanto ven ahora, y líbranos de sus manos, porque muchos de los nuestros han perecido.
5:13 Et omnes fratres nostri, qui erant in locis Tubin, interfecti sunt : et captivas duxerunt uxores eorum, et natos, et spolia, et peremerunt illic fere mille viros.
5:13 Y todos nuestros hermanos que estaban en tierra de Tubín, han sido pasados á cuchillo: y se lleváron cautivas sus mugeres é hijos, y los despojos, y matáron allí cerca de mil hombres.
5:14 Et adhuc epistolæ legebantur, et ecce alii nuntii venerunt de Galilæa conscissis tunicis, nuntiantes secundum verba hæc :
5:14 Y estaban aun leyendo esta carta, quando he aquí llegáron otros mensageros de la Galiléa, rasgadas sus vestiduras, trayendo nuevas semejantes á las otras:
5:15 dicentes convenisse adversum se a Ptolemaida, et Tyro, et Sidone : et repleta est omnis Galilæa alienigenis, ut nos consumant.
5:15 Diciendo haberse coligado contra ellos Ptolemaida, y Tyro, y Sidón: y llena está toda la Galiléa de extrangeros para acabarnos.
5:16 Ut audivit autem Judas et populus sermones istos, convenit ecclesia magna cogitare quid facerent fratribus suis, qui in tribulatione erant, et expugnabantur ab eis.
5:16 Y quando Júdas y el pueblo oyéron estas razones, se tuvo un grande consejo para ver qué harian por sus hermanos, que estaban en tribulacion, y eran estrechados por aquella gente.
5:17 Dixitque Judas Simoni fratri suo : Elige tibi viros, et vade, et libera fratres tuos in Galilæa : ego autem et frater meus Jonathas ibimus in Galaaditim.
5:17 Y dixo Júdas á Simón su hermano: Escógete hombres, y vé á librar á tus hermanos en la Galiléa; que yo y mi hermano Jonathás iremos á Galaad.
5:18 Et reliquit Josephum filium Zachariæ, et Azariam, duces populi, cum residuo exercitu in Judæa ad custodiam :
5:18 Y dexó á Joseph hijo de Zacharías y á Azarías con el mando del pueblo, y el resto del exército para resguardo de la Judéa:
5:19 et præcepit illis, dicens : Præestote populo huic : et nolite bellum committere adversum gentes, donec revertamur.
5:19 Y les dió órden, diciendo: Estad aquí sobre este pueblo: y no salgais á lidiar con los Gentiles, hasta que volvamos.
5:20 Et partiti sunt Simoni viri tria millia, ut iret in Galilæam : Judæ autem octo millia in Galaaditim.
5:20 Y fuéron dados á Simón tres mil hombres para que fuese á la Galiléa: y á Júdas ocho mil para ir á Galaad.
5:21 Et abiit Simon in Galilæam, et commisit prælia multa cum gentibus : et contritæ sunt gentes a facie ejus, et persecutus est eos usque ad portam
5:21 Y salió Simón para la Galiléa, y tuvo muchos encuentros con aquellas naciones, y estas fuéron derrotadas á su presencia, y las persiguió hasta la puerta
5:22 Ptolemaidis : et ceciderunt de gentibus fere tria millia virorum. Et accepit spolia eorum,
5:22 De Ptolemaida: y muriéron de aquellas gentes hasta tres mil hombres, y tomó sus despojos,
5:23 et assumpsit eos qui erant in Galilæa et in Arbatis, cum uxoribus, et natis, et omnibus quæ erant illis, et adduxit in Judæam cum lætitia magna.
5:23 Y tomó á los que estaban en la Galiléa, y en Arbates, con sus mugeres é hijos, y todo quanto tenian, y los llevó á la Judéa con grande alegría.
5:24 Et Judas Machabæus, et Jonathas frater ejus, transierunt Jordanem, et abierunt viam trium dierum per desertum.
5:24 Y Júdas el Machâbéo y Jonathás su hermano pasáron el Jordán, y anduviéron tres dias de camino por el desierto.
5:25 Et occurrerunt eis Nabuthæi, et susceperunt eos pacifice, et narraverunt eis omnia quæ acciderant fratribus eorum in Galaaditide,
5:25 Y les saliéron al encuentro los Nabuthéos, y los recibiéron con amistad, y les contáron quanto habia acaecido á sus hermanos en Galaad,
5:26 et quia multi ex eis comprehensi sunt in Barasa, et Bosor, et in Alimis, et in Casphor, et Mageth, et Carnaim : hæ omnes civitates munitæ et magnæ.
5:26 Y como muchos de ellos estaban encerrados en Barasa, y Bosór, y en Alimas, y en Casphór, y Magéth, y Carnaím: todas estas son ciudades fuertes, y grandes.
5:27 Sed et in ceteris civitatibus Galaaditidis tenentur comprehensi, et in crastinum constituerunt admovere exercitum civitatibus his, et comprehendere, et tollere eos in una die.
5:27 Y en las otras ciudades de Galaad están tambien encerrados, y mañana tienen determinado acercar sus huestes á estas ciudades, para prenderlos, y matarlos á todos en un dia.
5:28 Et convertit Judas et exercitus ejus viam in desertum Bosor repente, et occupavit civitatem : et occidit omnem masculum in ore gladii, et accepit omnia spolia eorum, et succendit eam igni.
5:28 Y se tornó Júdas con su exército, y tomáron de repente el camino del desierto de Bosór, y se apoderó de la ciudad: y mató á todo varon á filo de espada, y tomó todos sus despojos, y la entregó á las llamas.
5:29 Et surrexerunt inde nocte, et ibant usque ad munitionem.
5:29 Y moviéron de allí de noche, y fuéron hasta la fortaleza.
5:30 Et factum est diluculo, cum elevassent oculos suos, ecce populus multus, cujus non erat numerus, portantes scalas et machinas ut comprehenderent munitionem, et expugnarent eos.
5:30 Y así que amaneció, alzando los ojos, viéron una grande multitud de pueblo, que no tenia número, que llevaban escalas, é ingenios para tomar la fortaleza, y acabar con ellos.
5:31 Et vidit Judas quia cœpit bellum, et clamor belli ascendit ad cælum sicut tuba, et clamor magnus de civitate :
5:31 Y vió Júdas que habia empezado la pelea, y que el rumor bélico subia al cielo como trompeta, y el alarido grande de la ciudad:
5:32 et dixit exercitui suo : Pugnate hodie pro fratribus vestris.
5:32 Y dixo á su exército: Pelead hoy por vuestros hermanos.
5:33 Et venit tribus ordinibus post eos, et exclamaverunt tubis, et clamaverunt in oratione.
5:33 Y vino por sus espaldas en tres columnas, y tocáron las trompetas, y alzáron el grito orando.
5:34 Et cognoverunt castra Timothei quia Machabæus est, et refugerunt a facie ejus : et percusserunt eos plaga magna. Et ceciderunt ex eis in die illa fere octo millia virorum.
5:34 Y entendiéron las gentes de Timothéo que era el Machâbéo, y huyéron su encuentro: é hiciéron en ellos una grande mortandad. Y muriéron de ellos en aquel dia como ocho mil hombres.
5:35 Et divertit Judas in Maspha, et expugnavit, et cepit eam : et occidit omnem masculum ejus, et sumpsit spolia ejus, et succendit eam igni.
5:35 Y torció Júdas ácia Maspha, y la forzó y tomó: y pasó á cuchillo á quantos varones halló en ella, y tomó sus despojos, y la entregó á las llamas.
5:36 Inde perrexit, et cepit Casbon, et Mageth, et Bosor, et reliquas civitates Galaaditidis.
5:36 Y partió de allí, y tomó á Casbón, y á Magéth, y á Bosór, y las demas ciudades de Galaad.
5:37 Post hæc autem verba congregavit Timotheus exercitum alium, et castra posuit contra Raphon trans torrentem.
5:37 Y despues de esto juntó Timothéo otro exército, y sentó su real enfrente de Raphón, á la otra parte del arroyo.
5:38 Et misit Judas speculari exercitum : et renuntiaverunt ei, dicentes : Quia convenerunt ad eum omnes gentes quæ in circuitu nostro sunt, exercitus multus nimis :
5:38 Y envió Júdas á reconocer el exército: y le viniéron á decir: Con él se han juntado todas las gentes que hay al rededor de nosotros, exército numeroso en gran manera:
5:39 et Arabas conduxerunt in auxilium sibi, et castra posuerunt trans torrentem, parati ad te venire in prælium. Et abiit Judas obviam illis.
5:39 Y han tomado á los de Arabia por auxiliares, y sentado su real de la otra parte del arroyo, puestos en órden para venir á darte batalla. Y fué Júdas á encontrarlos.
5:40 Et ait Timotheus principibus exercitus sui : Cum appropinquaverit Judas, et exercitus ejus, ad torrentem aquæ : si transierit ad nos prior, non poterimus sustinere eum, quia potens poterit adversum nos ;
5:40 Y dixo Timothéo á los Príncipes de su exército: Quando se acercáre Júdas con su hueste al arroyo del agua; si pasáre á nosotros primero, no le podremos resistir: porque tendrá la ventaja sobre nosotros:
5:41 si vero timuerit transire, et posuerit castra extra flumen, transfretamus ad eos, et poterimus adversus illum.
5:41 Pero si él temiere pasar, y sentáre sus tiendas mas allá del rio, pasemos á ellos, y podremos contra él.
5:42 Ut autem appropinquavit Judas ad torrentem aquæ, statuit scribas populi secus torrentem, et mandavit eis, dicens : Neminem hominem reliqueritis, sed veniant omnes in prælium.
5:42 Y luego que llegó Júdas al arroyo del agua, puso lo largo del arroyo á los escribanos del pueblo, y les dió órden, diciendo: No dexeis aquí á ninguno: sino que vengan todos al combate.
5:43 Et transfretavit ad illos prior, et omnis populus post eum, et contritæ sunt omnes gentes a facie eorum, et projecerunt arma sua, et fugerunt ad fanum, quod erat in Carnaim.
5:43 Y él pasó á ellos el primero, y todo el pueblo en pos de él, y fuéron derrotados por ellos todos los Gentiles con su presencia, los quales arrojáron sus armas, y huyéron á un templo que habia en Carnaím.
5:44 Et occupavit ipsam civitatem, et fanum succendit igni cum omnibus qui erant in ipso : et oppressa est Carnaim, et non potuit sustinere contra faciem Judæ.
5:44 Y tomó la misma ciudad, y quemó el templo con todos los que estaban en él: y fué asolada Carnaím, y no pudo resistir delante de Júdas.
5:45 Et congregavit Judas universos Israëlitas, qui erant in Galaaditide, a minimo usque ad maximum, et uxores eorum, et natos, et exercitum magnum valde, ut venirent in terram Juda.
5:45 Y juntó Júdas todos los Israelitas que habia en Galaad, desde el menor hasta el mayor, con sus mugeres é hijos, y un exército muy grande, para que viniesen á la tierra de Judá.
5:46 Et venerunt usque Ephron : et hæc civitas magna in ingressu posita, munita valde, et non erat declinare ab ea dextera vel sinistra, sed per mediam iter erat.
5:46 Y viniéron hasta Ephrón: y esta es una grande ciudad situada en el paso, muy fuerte, y á la entrada no se podia desviar de ella, ni á la derecha ni á la izquierda, sino que el camino iba por medio de ella.
5:47 Et incluserunt se qui erant in civitate, et obstruxerunt portas lapidibus : et misit ad eos Judas verbis pacificis,
5:47 Y se cerráron los que estaban en la ciudad, y tapiáron las puertas con piedras: y Júdas les envió un mensagero de paz,
5:48 dicens : Transeamus per terram vestram, ut eamus in terram nostram : et nemo vobis nocebit, tantum pedibus transibimus. Et nolebant eis aperire.
5:48 Diciendo: Dadnos paso por vuestra tierra, para ir á la nuestra: y nadie os molestará: solamente pasaremos á pie. Y no les querian abrir.
5:49 Et præcepit Judas prædicare in castris, ut applicarent unusquisque in quo erat loco :
5:49 Y mandó Júdas pregonar en el campo, que cada uno la atacase por el lugar en que estaba.
5:50 et applicuerunt se viri virtutis, et oppugnavit civitatem illam tota die et tota nocte, et tradita est civitas in manu ejus :
5:50 Y la atacáron los valientes, y la combatiéron el dia y toda la noche, y fué entregada la ciudad en sus manos:
5:51 et peremerunt omnem masculum in ore gladii, et eradicavit eam, et accepit spolia ejus : et transivit per totam civitatem super interfectos.
5:51 Y pasáron á filo de espada á todos los varones, y la arrasó, y tomó sus despojos, y atravesó por toda la ciudad por encima de los cadáveres.
5:52 Et transgressi sunt Jordanem in campo magno, contra faciem Bethsan.
5:52 Y pasáron el Jordán á una grande llanura delante de Bethsán.
5:53 Et erat Judas congregans extremos, et exhortabatur populum per totam viam, donec venirent in terram Juda :
5:53 Y Júdas iba reuniendo á los de la retaguardia, y alentaba al pueblo por todo el camino, hasta que llegáron á tierra de Judá.
5:54 et ascenderunt in montem Sion cum lætitia, et gaudio, et obtulerunt holocausta, quod nemo ex eis cecidisset donec reverterentur in pace.
5:54 Y subiéron al monte de Sión con alegría y gozo, y ofreciéron holocaustos, porque habian vuelto en paz, sin que hubiese perecido ninguno de ellos.
5:55 Et in diebus quibus erat Judas et Jonathas in terra Galaad, et Simon frater ejus in Galilæa contra faciem Ptolemaidis,
5:55 Y miéntras Júdas y Jonathás estaban en tierra de Galaad, y Simón su hermano en la Galiléa delante de Ptolemaida,
5:56 audivit Josephus Zachariæ filius, et Azarias princeps virtutis, res bene gestas, et prælia quæ facta sunt,
5:56 Oyó Joseph hijo de Zacharías, y Azarías General del exército, el buen suceso de las empresas, y las batallas que se habian dado,
5:57 et dixit : Faciamus et ipsi nobis nomen, et eamus pugnare adversus gentes quæ in circuitu nostro sunt.
5:57 Y dixo: Hagamos tambien nosotros célebre nuestro nombre, y vamos á pelear contra las naciones que están al rededor de nosotros.
5:58 Et præcepit his qui erant in exercitu suo, et abierunt Jamniam.
5:58 Y dió órden á los que tenia en su exército, y fuéron contra Jámnia.
5:59 Et exivit Gorgias de civitate, et viri ejus obviam illis in pugnam.
5:59 Y salió Gorgias de la ciudad, y sus soldados á encontrarse con ellos.
5:60 Et fugati sunt Josephus et Azarias usque in fines Judææ : et ceciderunt illo die de populo Israël ad duo millia viri, et facta est fuga magna in populo :
5:60 Y fuéron puestos en fuga Joseph y Azarías hasta los confines de la Judéa: y muriéron aquel dia del pueblo de Israél hasta dos mil hombres, y fué grande la desercion que hubo en el pueblo:
5:61 quia non audierunt Judam, et fratres ejus, existimantes fortiter se facturos.
5:61 Porque no obedeciéron á Júdas y á sus hermanos, creyéndose ellos que señalarian su valor.
5:62 Ipsi autem non erant de semine virorum illorum, per quos salus facta est in Israël.
5:62 Mas ellos no eran del linage de aquellos hombres, por quienes la salud fué hecha en Israél.
5:63 Et viri Juda magnificati sunt valde in conspectu omnis Israël, et gentium omnium ubi audiebatur nomen eorum.
5:63 Y las tropas de Júdas fuéron grandemente ensalzadas delante de todo Israél, y de todas las naciones donde se oia su nombre.
5:64 Et convenerunt ad eos fausta acclamantes.
5:64 Y viniéron á ellos para darles parabienes.
5:65 Et exivit Judas et fratres ejus, et expugnabant filios Esau in terra quæ ad austrum est, et percussit Chebron et filias ejus : et muros ejus, et turres succendit igni in circuitu.
5:65 Y salió Júdas y sus hermanos á reducir á los hijos de Esaú en la tierra que está ácia el Mediodia, y destruyó á Chêbrón y á sus hijas: y quemó sus muros y sus torres en contorno.
5:66 Et movit castra ut iret in terram alienigenarum, et perambulabat Samariam.
5:66 Y levantó el campo para ir á tierra de los extrangeros, y recorria la Samaria.
5:67 In die illa ceciderunt sacerdotes in bello, dum volunt fortiter facere, dum sine consilio exeunt in prælium.
5:67 En aquel dia muriéron los Sacerdotes en el combate, queriendo señalar su valor, y empeñarse sin consideracion en la pelea.
5:68 Et declinavit Judas in Azotum in terram alienigenarum, et diruit aras eorum, et sculptilia deorum ipsorum succendit igni : et cepit spolia civitatum, et reversus est in terram Juda.
5:68 Y torció Júdas hácia Azoto á tierra de los extrangeros, y derribó sus altares, y quemó los simulachros de sus dioses: y tomó los despojos de las ciudades, y se volvió á tierra de Judá.