Primero de los Macabeos 13

1. Machabaeorum

13:1 Et audivit Simon quod congregavit Tryphon exercitum copiosum ut veniret in terram Juda, et attereret eam.

13:1 Y oyó Simón, que Tryphón habia juntado un grande exército, para entrar en la tierra de Judá, y desolarla.

13:2 Videns quia in tremore populus est, et in timore, ascendit Jerusalem, et congregavit populum :

13:2 Y viendo, que el pueblo estaba intimidado, subió á Jerusalém, y convocó el pueblo:

13:3 et adhortans dixit : Vos scitis quanta ego, et fratres mei, et domus patris mei, fecimus pro legibus et pro sanctis, prælia, et angustias quales vidimus :

13:3 Y alentándolos, dixo: Vosotros sabeis quánto habemos peleado yo, y mis hermanos, y la casa de mi padre por las leyes, y las cosas santas, y en qué angustias nos hemos visto:

13:4 horum gratia perierunt fratres mei omnes propter Israël, et relictus sum ego solus.

13:4 Por amor de estas cosas han perecido todos mis hermanos en defensa de Israél, y yo he quedado solo.

13:5 Et nunc non mihi contingat parcere animæ meæ in omni tempore tribulationis : non enim melior sum fratribus meis.

13:5 Mas no me acontezca el que yo perdone á mi vida miéntras estemos en tribulacion: pues no soy mejor, que mis hermanos.

13:6 Vindicabo itaque gentem meam, et sancta, natos quoque nostros, et uxores : quia congregatæ sunt universæ gentes conterere nos inimicitiæ gratia.

13:6 Vengaré pues mi gente, y el Santuario, y á nuestros hijos y mugeres: porque todas las gentes se han congregado para oprimirnos, por solo el ódio, que nos tienen.

13:7 Et accensus est spiritus populi simul ut audivit sermones istos :

13:7 Y se inflamó el espíritu de todo el pueblo quando oyó estas palabras:

13:8 et responderunt voce magna, dicentes : Tu es dux noster loco Judæ, et Jonathæ fratris tui :

13:8 Y respondiéron en voz alta, diciendo: Tú eres nuestro Caudillo en lugar de Júdas, y de Jonathás tu hermano:

13:9 pugna prælium nostrum : et omnia, quæcumque dixeris nobis, faciemus.

13:9 Dirige nuestras batallas: y haremos todo quanto nos mandares.

13:10 Et congregans omnes viros bellatores, acceleravit consummare universos muros Jerusalem, et munivit eam in gyro.

13:10 Y juntando todos los hombres de guerra, hizo acabar con celeridad todos los muros de Jerusalém, y la fortificó al rededor.

13:11 Et misit Jonathan filium Absalomi, et cum eo exercitum novum in Joppen, et ejectis his qui erant in ea, remansit illic ipse.

13:11 Y envió á Jonathás hijo de Absalomi, y con él un nuevo exército á Joppe; y echando fuera á los que habia en ella, se quedó él allí.

13:12 Et movit Tryphon a Ptolemaida cum exercitu multo, ut veniret in terram Juda, et Jonathas cum eo in custodia.

13:12 Y movió Tryphón de Ptolemaida con un numeroso exército, para entrar en tierra de Judá, y trahia consigo prisionero á Jonathás.

13:13 Simon autem applicuit in Addus contra faciem campi.

13:13 Y Simón acampó cerca de Addús enfrente de la llanura.

13:14 Et ut cognovit Tryphon quia surrexit Simon loco fratris sui Jonathæ, et quia commissurus esset cum eo prælium, misit ad eum legatos,

13:14 Y quando entendió Tryphón que Simón se habia levantado en lugar de Jonathás su hermano, y que se disponia para darle batalla, le envió mensageros.

13:15 dicens : Pro argento, quod debebat frater tuus Jonathas in ratione regis propter negotia quæ habuit, detinuimus eum.

13:15 Diciendo: Por el dinero que debia tu hermano Jonathás en las cuentas del Rey, á causa de los negocios que manejó, le hemos detenido.

13:16 Et nunc mitte argenti talenta centum, et duos filios ejus obsides, ut non dimissus fugiat a nobis, et remittemus eum.

13:16 Mas ahora envia cien talentos de plata, y sus dos hijos en rehenes, para que puesto en libertad no desierte de nosotros, y te le volveremos.

13:17 Et cognovit Simon quia cum dolo loqueretur secum : jussit tamen dari argentum et pueros, ne inimicitiam magnam sumeret ad populum Israël, dicentem :

13:17 Y conoció Simón que le hablaba con doblez, mas todavía mandó que se le diese el dinero, y los muchachos; temiendo atraher sobre sí el ódio del pueblo de Israél, que diria:

13:18 Quia non misit ei argentum, et pueros, propterea periit.

13:18 Porque no le envió el dinero y los muchachos, por eso pereció.

13:19 Et misit pueros, et centum talenta : et mentitus est, et non dimisit Jonathan.

13:19 Y envió los muchachos, y cien talentos: y faltó á la palabra, y no puso en libertad á Jonathás.

13:20 Et post hæc venit Tryphon intra regionem, ut contereret eam : et gyraverunt per viam quæ ducit Ador : et Simon et castra ejus ambulabant in omnem locum quocumque ibant.

13:20 Y despues de esto entró Tryphón en la tierra para destruirla: y diéron vuelta por el camino que va á Ador: y Simón con su exército iba siempre en pos de ellos á do quiera que iban.

13:21 Qui autem in arce erant, miserunt ad Tryphonem legatos, ut festinaret venire per desertum, et mitteret illis alimonias.

13:21 Mas los que estaban en el alcázar enviáron á Tryphón mensageros á decirle, que acudiese prontamente por el desierto, y les enviase víveres.

13:22 Et paravit Tryphon omnem equitatum, ut veniret illa nocte : erat autem nix multa valde, et non venit in Galaaditim.

13:22 Y puso en órden Tryphón toda la caballería, para partir aquella misma noche: mas habia nieve muy copiosa, y no pudo ir al territorio de Galaad.

13:23 Et cum appropinquasset Bascaman, occidit Jonathan et filios ejus illic.

13:23 Y quando estuvo cerca de Bascamán, hizo matar allí á Jonathás y á sus hijos.

13:24 Et convertit Tryphon, et abiit in terram suam.

13:24 Y se tornó Tryphon, y partió para su tierra.

13:25 Et misit Simon, et accepit ossa Jonathæ fratris sui, et sepelivit ea in Modin civitate patrum ejus.

13:25 Y envió Simón á buscar los huesos de Jonathás su hermano, y los enterró en Modin, que era la ciudad de sus padres.

13:26 Et planxerunt eum omnis Israël planctu magno, et luxerunt eum dies multos.

13:26 E hizo grande llanto sobre él todo Israél, y lo lloráron por muchos dias.

13:27 Et ædificavit Simon super sepulchrum patris sui et fratrum suorum ædificium altum visu, lapide polito retro et ante.

13:27 Y edificó Simón sobre el sepulchro de su padre y hermanos un alto edificio que se veia de léjos, de piedras labradas detras y delante:

13:28 Et statuit septem pyramidas, unam contra unam, patri et matri, et quatuor fratribus :

13:28 Y levantó siete pyrámides, una enfrente de otra á su padre y á su madre, y á sus quatro hermanos:

13:29 et his circumposuit columnas magnas : et super columnas arma, ad memoriam æternam : et juxta arma naves sculptas, quæ viderentur ab omnibus navigantibus mare :

13:29 Y al rededor hizo poner grandes columnas: y sobre las columnas armas, para perpetua memoria; y junto á las armas navíos entallados, que viesen todos los que navegasen aquel mar.

13:30 hoc est sepulchrum, quod fecit in Modin usque in hunc diem.

13:30 Tal es el sepulchro que hizo en Modin, y que aun hoy se vé.

13:31 Tryphon autem cum iter faceret cum Antiocho rege adolescente, dolo occidit eum :

13:31 Mas Tryphón estando en camino con el jóven Rey Antíochô, le hizo matar á traicion.

13:32 et regnavit loco ejus, et imposuit sibi diadema Asiæ, et fecit plagam magnam in terra.

13:32 Y reynó en su lugar, y se puso la corona de Asia, é hizo un grande estrago en la tierra.

13:33 Et ædificavit Simon præsidia Judææ, muniens ea turribus excelsis, et muris magnis, et portis, et seris : et posuit alimenta in munitionibus.

13:33 Y reedificó Simón las fortalezas de la Judéa, reforzándolas con torres altas, y con grandes muros, y con puertas, y cerrojos: é hizo poner víveres en las plazas fuertes.

13:34 Et elegit Simon viros, et misit ad Demetrium regem ut faceret remissionem regioni : quia actus omnes Tryphonis per direptionem fuerant gesti.

13:34 Y escogió Simón unos hombres, y los envió al Rey Demetrio, que diese exêncion á la tierra: porque todos los hechos de Tryphón no habian sido sino robos.

13:35 Et Demetrius rex ad verba ista respondit ei, et scripsit epistolam talem :

13:35 Y el Rey Demetrio respondió á esta demanda, y le escribió una carta del tenor siguiente:

13:36 Rex Demetrius Simoni summo sacerdoti et amico regum, et senioribus, et genti Judæorum, salutem.

13:36 EL REY Demetrio á Simón sumo Sacerdote, y amigo de los Reyes, y á los ancianos, y al pueblo de los Judíos salud.

13:37 Coronam auream, et bahem, quam misistis, suscepimus : et parati sumus facere vobiscum pacem magnam, et scribere præpositis regis remittere vobis quæ indulsimus.

13:37 Recibimos la corona de oro, y el ramo que enviasteis, y estamos dispuestos á hacer con vosotros una paz sólida, y escribir á los Gobernadores del Rey que os condonen lo que os hemos concedido.

13:38 Quæcumque enim constituimus, vobis constant : munitiones, quas ædificastis, vobis sint :

13:38 Porque quanto os hemos acordado, firme os permanece. Las plazas que habeis fortificado, sean vuestras.

13:39 remittimus quoque ignorantias et peccata usque in hodiernum diem, et coronam quam debebatis : et si quid aliud erat tributarium in Jerusalem, jam non sit tributarium.

13:39 Os perdonamos tambien las ignorancias, y los yerros que habeis podido cometer hasta el dia de hoy, y la corona que debiais: y si habia alguna cosa en Jerusalém que pagase pecho, que no lo pague mas.

13:40 Et si qui ex vobis apti sunt conscribi inter nostros, conscribantur, et sit inter nos pax.

13:40 Y si entre vosotros hay algunos aptos para ser alistados entre los nuestros, que se alisten, y haya paz entre nosotros.

13:41 Anno centesimo septuagesimo, ablatum est jugum gentium ab Israël.

13:41 El año ciento y setenta fué quitado el yugo de los Gentiles á Israél.

13:42 Et cœpit populus Israël scribere in tabulis, et gestis publicis, anno primo sub Simone summo sacerdote, magno duce, et principe Judæorum.

13:42 Y comenzó el pueblo de Israél á registrar en las tablas, y hechos públicos, desde el primer año que fué Simón sumo Sacerdote, gran caudillo, y Príncipe de los Judíos.

13:43 In diebus illis applicuit Simon ad Gazam, et circumdedit eam castris, et fecit machinas, et applicuit ad civitatem, et percussit turrem unam, et comprehendit eam.

13:43 En aquellos dias fué Simón á Gaza, y la cercó con su campo, é hizo ingenios, y los acercó á la ciudad, y forzó una torre con grande ímpetu, y la tomó.

13:44 Et eruperant qui erant intra machinam in civitatem, et factus est motus magnus in civitate.

13:44 Y los que estaban en una de estas máquinas entráron con ímpetu en la ciudad: y se movió un grande alboroto en la ciudad.

13:45 Et ascenderunt qui erant in civitate cum uxoribus et filiis supra murum, scissis tunicis suis, et clamaverunt voce magna, postulantes a Simone dextras sibi dari,

13:45 Y los de la ciudad subiéron sobre el muro con sus hijos y mugeres, rasgadas sus vestiduras, y á grandes voces y clamores pidiéron á Simón que les diese la paz,

13:46 et dixerunt : Non nobis reddas secundum malitias nostras, sed secundum misericordias tuas.

13:46 Y dixéron: No nos trates según nuestra mucha malicia, sino según tu grande clemencia.

13:47 Et flexus Simon, non debellavit eos : ejecit tamen eos de civitate, et mundavit ædes in quibus fuerant simulacra, et tunc intravit in eam cum hymnis benedicens Dominum :

13:47 Y compadecido Simón, no los trató con el rigor de la guerra: mas los echó de la ciudad, y purificó las casas en que habian estado los ídolos, y luego entró en ella, bendiciendo con hymnos al Señor:

13:48 et ejecta ab ea omni immunditia, collocavit in ea viros qui legem facerent : et munivit eam, et fecit sibi habitationem.

13:48 Y despues que hubo quitado de ella toda inmundicia, puso allí hombres que observasen la Ley: y la fortificó, y se hizo labrar una casa.

13:49 Qui autem erant in arce Jerusalem, prohibebantur egredi et ingredi regionem, et emere ac vendere : et esurierunt valde, et multi ex eis fame perierunt,

13:49 Y los que estaban en el alcázar de Jerusalém, no podian salir ni entrar por la tierra, ni comprar ni vender, y fuéron reducidos á una grande carestía, y muchos de ellos pereciéron de hambre.

13:50 et clamaverunt ad Simonem ut dextras acciperent : et dedit illis : et ejecit eos inde, et mundavit arcem a contaminationibus :

13:50 Y clamáron á Simón pidiendo la paz: y se la otorgó: y los echó de allí, y purificó el alcázar de las contaminaciones:

13:51 et intraverunt in eam tertia et vigesima die secundi mensis, anno centesimo septuagesimo primo, cum laude, et ramis palmarum, et cinyris, et cymbalis, et nablis, et hymnis, et canticis, quia contritus est inimicus magnus ex Israël.

13:51 Y entráron en ella el dia veinte y tres del mes segundo, el año ciento y setenta y uno, con loores, y ramos de palmas, y con harpas, y con timbales, y con lyras, y con hymnos, y canciones, porque habia sido exterminado de Israél un grande enemigo.

13:52 Et constituit ut omnibus annis agerentur dies hi cum lætitia.

13:52 Y ordenó que todos los años se celebrasen estos dias con alegría.

13:53 Et munivit montem templi, qui erat secus arcem, et habitavit ibi ipse, et qui cum eo erant.

13:53 Y fortificó el monte del templo, que estaba junto al alcázar, y moró él allí, y los que con él estaban.

13:54 Et vidit Simon Joannem filium suum, quod fortis prælii vir esset : et posuit eum ducem virtutum universarum : et habitavit in Gazaris.

13:54 Y vió Simón, que Juan su hijo era un hombre de guerra muy valiente: y le puso por General de todas las fuerzas: y fixó en Gazara su residencia.