28:1 Si autem audieris vocem Domini Dei tui, ut facias atque custodias omnia mandata ejus, quæ ego præcipio tibi hodie, faciet te Dominus Deus tuus excelsiorem cunctis gentibus, quæ versantur in terra.
28:1 Y si oyeres la voz del Señor Dios tuyo, para cumplir y guardar todos sus mandamientos, que yo te intimo hoy, el Señor te ensalzará sobre todas las gentes, que hay sobre la tierra.
28:2 Venientque super te universæ benedictiones istæ, et apprehendent te : si tamen præcepta ejus audieris.
28:2 Y vendrán sobre tí, y te alcanzarán todas estas bendiciones: con tal que escuches sus mandamientos.
28:3 Benedictus tu in civitate, et benedictus in agro.
28:3 Serás tú bendito en la ciudad, y bendito en el campo.
28:4 Benedictus fructus ventris tui, et fructus terræ tuæ, fructusque jumentorum tuorum, greges armentorum tuorum, et caulæ ovium tuarum.
28:4 Bendito el fruto de tu vientre, y el fruto de tu tierra, y el fruto de tus bestias, las manadas de tus vacas, y los apriscos de tus ovejas.
28:5 Benedicta horrea tua, et benedictæ reliquiæ tuæ.
28:5 Benditos tus graneros, y benditas tus sobras.
28:6 Benedictus eris tu ingrediens et egrediens.
28:6 Serás tú bendito quando entres y quando salgas.
28:7 Dabit Dominus inimicos tuos, qui consurgunt adversum te, corruentes in conspectu tuo : per unam viam venient contra te, et per septem fugient a facie tua.
28:7 El Señor hará que caygan delante de tí tus enemigos, que se levantan contra tí: por un camino vendrán contra tí, y por siete huirán de tu presencia.
28:8 Emittet Dominus benedictionem super cellaria tua, et super omnia opera manuum tuarum : benedicetque tibi in terra, quam acceperis.
28:8 Enviará el Señor bendicion sobre tus cillas, y sobre todas las obras de tus manos: y te bendecirá en la tierra, que recibieres.
28:9 Suscitabit te Dominus sibi in populum sanctum, sicut juravit tibi : si custodieris mandata Domini Dei tui, et ambulaveris in viis ejus.
28:9 Te levantará el Señor como un pueblo santo para sí, segun te lo ha jurado: si guardares los mandamientos del Señor Dios tuyo, y anduvieres en sus caminos.
28:10 Videbuntque omnes terrarum populi quod nomen Domini invocatum sit super te, et timebunt te.
28:10 Y verán todos los pueblos de la tierra que ha sido invocado sobre tí el nombre del Señor, y te temerán.
28:11 Abundare te faciet Dominus omnibus bonis, fructu uteri tui, et fructu jumentorum tuorum, fructu terræ tuæ, quam juravit Dominus patribus tuis ut daret tibi.
28:11 El Señor hará que abundes en todos los bienes, en el fruto de tu vientre, y en el fruto de tus bestias, en el fruto de tu tierra, que juró el Señor á tus padres que á tí la daria.
28:12 Aperiet Dominus thesaurum suum optimum, cælum, ut tribuat pluviam terræ tuæ in tempore suo : benedicetque cunctis operibus manuum tuarum. Et fœnerabis gentibus multis, et ipse a nullo fœnus accipies.
28:12 El Señor abrirá su bellísimo thesoro, el cielo, para que á su tiempo dé lluvia á tu tierra: y bendecirá todas las obras de tus manos. Y darás prestado á muchas gentes, y tú de ninguno lo tomarás.
28:13 Constituet te Dominus in caput, et non in caudam : et eris semper supra, et non subter : si tamen audieris mandata Domini Dei tui quæ ego præcipio tibi hodie, et custodieris et feceris,
28:13 El Señor te pondrá por cabeza, y no por cola: y estarás siempre encima, y no debaxo: con tal que obedezcas los mandamientos del Señor Dios tuyo que yo te prescribo hoy, y los guardes y cumplas,
28:14 ac non declinaveris ab eis nec ad dexteram, nec ad sinistram, nec secutus fueris deos alienos, neque colueris eos.
28:14 Y no te desvies de ellos ni á la diestra, ni á la siniestra, ni sigas dioses agenos, ni les des culto.
28:15 Quod si audire nolueris vocem Domini Dei tui, ut custodias, et facias omnia mandata ejus et cæremonias, quas ego præcipio tibi hodie, venient super te omnes maledictiones istæ, et apprehendent te.
28:15 Pero si no quisieres escuchar la voz del Señor Dios tuyo, para guardar, y cumplir todos sus mandamientos y ceremonias, que yo te prescribo hoy, vendrán sobre tí, y te alcanzarán todas estas maldiciones.
28:16 Maledictus eris in civitate, maledictus in agro.
28:16 Serás maldito en la ciudad, maldito en el campo.
28:17 Maledictum horreum tuum, et maledictæ reliquiæ tuæ.
28:17 Maldito tu granero, y malditas tus sobras.
28:18 Maledictus fructus ventris tui, et fructus terræ tuæ, armenta boum tuorum, et greges ovium tuarum.
28:18 Maldito el fruto de tu vientre, y el fruto de tu tierra, las manadas de tus vacas, y los rebaños de tus ovejas.
28:19 Maledictus eris ingrediens, et maledictus egrediens.
28:19 Serás maldito quando entres, y maldito quando salgas.
28:20 Mittet Dominus super te famem et esuriem, et increpationem in omnia opera tua, quæ tu facies : donec conterat te, et perdat velociter, propter adinventiones tuas pessimas in quibus reliquisti me.
28:20 El Señor enviará sobre tí hambre y ansia por comer, y maldicion sobre todas tus obras, que tú hicieres: hasta que te desmenuce, y pierda prontamente, á causa de tus malísimas invenciones, por las quales me abandonaste.
28:21 Adjungat tibi Dominus pestilentiam, donec consumat te de terra ad quam ingredieris possidendam.
28:21 Añada el Señor sobre tí pestilencia, hasta que te consuma de la tierra, á la que entrarás para poseerla.
28:22 Percutiat te Dominus egestate, febri et frigore, ardore et æstu, et aëre corrupto ac rubigine, et persequatur donec pereas.
28:22 El Señor te hiera con suma pobreza, con calentura y frio, con ardor y bochorno, y ayre corrompido, y añublo, y te persiga hasta que perezcas.
28:23 Sit cælum, quod supra te est, æneum : et terra, quam calcas, ferrea.
28:23 Vuélvase de bronce el cielo, que está sobre tí: y de hierro la tierra, que pisas.
28:24 Det Dominus imbrem terræ tuæ pulverem, et de cælo descendat super te cinis, donec conteraris.
28:24 Dé el Señor á tu tierra polvo en vez de lluvia, y descienda del cielo ceniza sobre tí, hasta que seas desmenuzado.
28:25 Tradat te Dominus corruentem ante hostes tuos : per unam viam egrediaris contra eos, et per septem fugias, et dispergaris per omnia regna terræ,
28:25 Haga el Señor que caygas delante de tus enemigos. Salgas por un camino contra ellos, y huyas por siete, y seas disperso por todos los reynos de la tierra.
28:26 sitque cadaver tuum in escam cunctis volatilibus cæli, et bestiis terræ, et non sit qui abigat.
28:26 Y tu cadáver sea para alimento de todas las aves del cielo, y bestias de la tierra: y no haya quien las ahuyente.
28:27 Percutiat te Dominus ulcere Ægypti, et partem corporis, per quam stercora egeruntur, scabie quoque et prurigine : ita ut curari nequeas.
28:27 Hiérate el Señor con las úlceras de Egypto, y con sarna y comezon la parte del cuerpo, por donde se excrementa: de manera que no puedas ser curado.
28:28 Percutiat te Dominus amentia et cæcitate ac furore mentis,
28:28 Hiérate el Señor con locura y ceguedad y frenesí,
28:29 et palpes in meridie sicut palpare solet cæcus in tenebris, et non dirigas vias tuas. Omnique tempore calumniam sustineas, et opprimaris violentia, nec habeas qui liberet te.
28:29 Y en el mediodia andes á tientas, como suele andar un ciego en tinieblas, y no aciertes en tus caminos. Y en todo tiempo tengas que sufrir calumnias, y seas oprimido de la violencia, y no tengas quien te libre.
28:30 Uxorem accipias, et alius dormiat cum ea. Domum ædifices, et non habites in ea. Plantes vineam, et non vindemies eam.
28:30 Tomes muger, y otro duerma con ella. Edifiques casa, y no la habites. Plantes viña, y no la vendimies.
28:31 Bos tuus immoletur coram te, et non comedas ex eo. Asinus tuus rapiatur in conspectu tuo, et non reddatur tibi. Oves tuæ dentur inimicis tuis, et non sit qui te adjuvet.
28:31 Sea degollado tu buey delante de tí, y no comas de él. A tus ojos sea robado tu asno, y no te lo vuelvan. Tus ovejas sean dadas á tus enemigos, y no haya quien te socorra.
28:32 Filii tui et filiæ tuæ tradantur alteri populo, videntibus oculis tuis, et deficientibus ad conspectum eorum tota die, et non sit fortitudo in manu tua.
28:32 Sean entregados tus hijos y tus hijas á otro pueblo, viéndolo tus ojos, y desfalleciéndose de mirarlos todo el dia, y no haya fuerza alguna en tu mano.
28:33 Fructus terræ tuæ, et omnes labores tuos, comedat populus quem ignoras : et sis semper calumniam sustinens, et oppressus cunctis diebus,
28:33 Un pueblo, que no conoces se coma los frutos de tu tierra, y todos tus trabajos: y tengas que sufrir calumnias continuamente, y estés oprimido todos los dias,
28:34 et stupens ad terrorem eorum quæ videbunt oculi tui.
28:34 Y atónito por el terror de las cosas que verán tus ojos.
28:35 Percutiat te Dominus ulcere pessimo in genibus et in suris, sanarique non possis a planta pedis usque ad verticem tuum.
28:35 Hiérate el Señor con úlcera malísima en las rodillas y en las pantorrillas, y no puedas ser curado desde la planta del pie hasta la coronilla de tu cabeza.
28:36 Ducet te Dominus, et regem tuum, quem constitueris super te, in gentem, quam ignoras tu et patres tui : et servies ibi diis alienis, ligno et lapidi.
28:36 El Señor te llevará á tí, y al Rey, que establecieres sobre tí, á una gente, que no conoces tú ni tus padres: y servirás allí á dioses agenos, al madero y á la piedra.
28:37 Et eris perditus in proverbium ac fabulam omnibus populis, ad quos te introduxerit Dominus.
28:37 Y quedarás perdido para ser el proverbio y la hablilla de todos los pueblos, adonde el Señor te llevará.
28:38 Sementem multam jacies in terram, et modicum congregabis : quia locustæ devorabunt omnia.
28:38 Echarás mucha simiente en la tierra, y recogerás muy poco: porque las langostas lo devorarán todo.
28:39 Vineam plantabis, et fodies : et vinum non bibes, nec colliges ex ea quippiam : quoniam vastabitur vermibus.
28:39 Plantarás una viña, y la cavarás: y no beberás el vino, ni cogerás nada de ella: porque será destruida de gusanos.
28:40 Olivas habebis in omnibus terminis tuis, et non ungeris oleo : quia defluent, et peribunt.
28:40 Tendrás olivas en todas tus tierras; y no te ungirás con aceyte: porque se caerán, y perecerán.
28:41 Filios generabis et filias, et non frueris eis : quoniam ducentur in captivitatem.
28:41 Tendrás hijos é hijas, y no gozarás de ellos: porque serán llevados cautivos.
28:42 Omnes arbores tuas et fruges terræ tuæ rubigo consumet.
28:42 El añublo consumirá todos los árboles y frutos de tu tierra.
28:43 Advena, qui tecum versatur in terra, ascendet super te, eritque sublimior : tu autem descendes, et eris inferior.
28:43 El extrangero, que vive contigo en tu tierra, subirá sobre tí, y estará mas alto: y tú descenderás, y quedarás mas baxo.
28:44 Ipse fœnerabit tibi, et tu non fœnerabis ei. Ipse erit in caput, et tu eris in caudam.
28:44 El te prestará á tí, y tú no le prestarás á él: El será por cabeza, y tú serás por cola.
28:45 Et venient super te omnes maledictiones istæ, et persequentes apprehendent te, donec intereas : quia non audisti vocem Domini Dei tui, nec servasti mandata ejus et cæremonias, quas præcepit tibi.
28:45 Y vendrán sobre tí y te perseguirán y alcanzarán todas estas maldiciones, hasta que perezcas: por quanto no oiste la voz del Señor Dios tuyo, ni guardaste sus mandamientos y ceremonias que te mandó.
28:46 Et erunt in te signa atque prodigia, et in semine tuo usque in sempiternum :
28:46 Y habrá en tí señales y prodigios, y en tu descendencia para siempre:
28:47 eo quod non servieris Domino Deo tuo in gaudio, cordisque lætitia, propter rerum omnium abundantiam.
28:47 Por quanto no serviste al Señor Dios tuyo con gozo y alegría de corazon, por la abundancia de todas las cosas:
28:48 Servies inimico tuo, quem immittet tibi Dominus, in fame, et siti, et nuditate, et omni penuria : et ponet jugum ferreum super cervicem tuam, donec te conterat.
28:48 Servirás á tu enemigo, que el Señor enviará contra tí, con hambre, y con sed, y con desnudez, y con todo género de carestía: y pondrá un yugo de hierro sobre tu cerviz, hasta que te desmenuce.
28:49 Adducet Dominus super te gentem de longinquo, et de extremis terræ finibus in similitudinem aquilæ volantis cum impetu, cujus linguam intelligere non possis :
28:49 Traherá el Señor sobre tí una Gente de léjos, y de los últimos cabos de la tierra á semejanza de águila que vuela impetuosamente: cuya lengua no puedas entender:
28:50 gentem procacissimam, quæ non deferat seni, nec misereatur parvuli,
28:50 Gente muy osada, que no respetará al anciano, ni se compadecerá del niño,
28:51 et devoret fructum jumentorum tuorum, ac fruges terræ tuæ : donec intereas, et non relinquat tibi triticum, vinum, et oleum, armenta boum, et greges ovium : donec te disperdat,
28:51 Y devorará el fruto de tus bestias, y los frutos de tu Tierra: hasta que perezcas, y no te dexará trigo, ni vino, ni aceyte, ni manadas de vacas, ni rebaños de ovejas: hasta destruirte,
28:52 et conterat in cunctis urbibus tuis, et destruantur muri tui firmi atque sublimes, in quibus habebas fiduciam in omni terra tua. Obsideberis intra portas tuas in omni terra tua, quam dabit tibi Dominus Deus tuus :
28:52 Y desmenuzarte en todas tus ciudades, y hasta que sean derribados tus muros fuertes y altos, en que ponias tu confianza en toda tu Tierra. Serás sitiado dentro de tus puertas en toda tu Tierra, que el Señor Dios tuyo te dará:
28:53 et comedes fructum uteri tui, et carnes filiorum tuorum et filiarum tuarum, quas dederit tibi Dominus Deus tuus, in angustia et vastitate qua opprimet te hostis tuus.
28:53 Y comerás el fruto de tu vientre, y las carnes de tus hijos y de tus hijas, que el Señor Dios tuyo te diere en la angustia y desolacion con que te oprimirá tu enemigo.
28:54 Homo delicatus in te, et luxuriosus valde, invidebit fratri suo, et uxori, quæ cubat in sinu suo,
28:54 El hombre mas delicado de los tuyos, y el mas entregado á placeres, será mezquino con su hermano, y con su muger, que duerme en su seno,
28:55 ne det eis de carnibus filiorum suorum, quas comedet : eo quod nihil aliud habeat in obsidione et penuria, qua vastaverint te inimici tui intra omnes portas tuas.
28:55 Para no darles de las carnes de sus hijos, que se comerá: por quanto ninguna otra cosa tendrá en el cerco y en la penuria, con que te habrán destruido tus enemigos dentro de todas tus puertas.
28:56 Tenera mulier et delicata, quæ super terram ingredi non valebat, nec pedis vestigium figere, propter mollitiem et teneritudinem nimiam, invidebit viro suo, qui cubat in sinu ejus, super filii et filiæ carnibus,
28:56 La muger tierna y delicada, que no podia dar un paso, ni sentar la planta del pie sobre la tierra por su demasiada blandura y delicadeza, será mezquina con su marido, que duerme en su seno, tocante á las carnes de su hijo y de su hija,
28:57 et illuvie secundarum, quæ egrediuntur de medio feminum ejus, et super liberis qui eadem hora nati sunt. Comedent enim eos clam propter rerum omnium penuriam in obsidione et vastitate, qua opprimet te inimicus tuus intra portas tuas.
28:57 Y á la suciedad de las secundinas, que salen de enmedio de sus muslos, y sobre los hijos que naciéron en aquel momento: porque los comerán á escondidas por la falta de todas las cosas en el cerco y destruccion, con que te oprimirá tu enemigo dentro de tus puertas.
28:58 Nisi custodieris et feceris omnia verba legis hujus, quæ scripta sunt in hoc volumine, et timueris nomen ejus gloriosum et terribile, hoc est, Dominum Deum tuum :
28:58 Si no guardares, y cumplieres todas las palabras de esta ley, que están escritas en este libro, y temieres su nombre glorioso y terrible, esto es, al Señor Dios tuyo:
28:59 augebit Dominus plagas tuas, et plagas seminis tui, plagas magnas et perseverantes, infirmitates pessimas et perpetuas :
28:59 El Señor aumentará tus plagas, y las de tu descendencia, plagas grandes y durables, enfermedades malísimas y perpetuas.
28:60 et convertet in te omnes afflictiones Ægypti, quas timuisti, et adhærebunt tibi.
28:60 Y volverá contra tí todas las aflicciones de Egypto, que temiste, y te se apegarán:
28:61 Insuper et universos languores, et plagas, quæ non sunt scriptæ in volumine legis hujus, inducet Dominus super te, donec te conterat :
28:61 Y demas de esto enviará el Señor sobre tí, hasta desmenuzarte, todas las enfermedades y plagas que no están escritas en el libro de esta ley:
28:62 et remanebitis pauci numero, qui prius eratis sicut astra cæli præ multitudine, quoniam non audisti vocem Domini Dei tui.
28:62 Y quedaréis en corto número, los que ántes por la multitud erais como las estrellas del cielo, por quanto no oiste la voz del Señor Dios tuyo.
28:63 Et sicut ante lætatus est Dominus super vos, bene vobis faciens, vosque multiplicans : sic lætabitur disperdens vos atque subvertens, ut auferamini de terra, ad quam ingredieris possidendam.
28:63 Y así como ántes se habia complacido el Señor sobre vosotros, haciéndoos bien, y multiplicándoos: así se complacerá en destruiros y acabaros, para que seais exterminados de la Tierra, á la que entrarás para poseerla.
28:64 Disperget te Dominus in omnes populos, a summitate terræ usque ad terminos ejus : et servies ibi diis alienis, quos et tu ignoras et patres tui, lignis et lapidibus.
28:64 El Señor te esparcirá por todos los pueblos desde el extremo de la tierra hasta sus fines: y servirás allí á dioses agenos, que ni tú conoces ni tus padres, á leños y á piedras.
28:65 In gentibus quoque illis non quiesces, neque erit requies vestigio pedis tui. Dabit enim tibi Dominus ibi cor pavidum, et deficientes oculos, et animam consumptam mœrore :
28:65 Tampoco tendrás descanso entre aquellas gentes, ni hallará reposo la planta de tu pie. Porque el Señor te dará allí un corazon medroso, y los ojos desfallecidos, y un alma consumida de tristeza:
28:66 et erit vita tua quasi pendens ante te. Timebis nocte et die, et non credes vitæ tuæ.
28:66 Y estará tu vida como colgada delante de tí. Temerás noche y dia, y no creerás á tu vida.
28:67 Mane dices : Quis mihi det vesperum ? et vespere : Quis mihi det mane ? propter cordis tui formidinem, qua terreberis, et propter ea, quæ tuis videbis oculis.
28:67 Por la mañana dirás: ¿Quién me diera llegar á la tarde? y por la tarde: ¿Quién me diera llegar á la mañana? por el temor que aterrará tu corazon, y por las cosas, que verás por tus ojos.
28:68 Reducet te Dominus classibus in Ægyptum per viam de qua dixit tibi ut eam amplius non videres. Ibi venderis inimicis tuis in servos et ancillas, et non erit qui emat.
28:68 El Señor te volverá á llevar en navíos á Egypto, por el camino, que te dixo que no lo volvieras á ver mas. Allí serás vendido á tus enemigos para ser esclavos y esclavas, y no habrá quien compre.
28:69 Hæc sunt verba fœderis quod præcepit Dominus Moysi ut feriret cum filiis Israël in terra Moab : præter illud fœdus, quod cum eis pepigit in Horeb.
28:69 Estas son las palabras de la alianza que mandó el Señor á Moysés, que estableciese con los hijos de Israél en la Tierra de Moáb: además de aquella alianza, que hizo con ellos en Horéb.