37:1 Habitavit autem Jacob in terra Chanaan, in qua pater suus peregrinatus est.
37:1 Y habitó Jacob en tierra de Chanaán, en donde peregrinó su padre.
37:2 Et hæ sunt generationes ejus : Joseph cum sedecim esset annorum, pascebat gregem cum fratribus suis adhuc puer : et erat cum filiis Balæ et Zelphæ uxorum patris sui : accusavitque fratres suos apud patrem crimine pessimo.
37:2 Y estas son sus generaciones: Joseph siendo de diez y seis años, apacentaba el ganado juntamente con sus hermanos, todavía muchacho: y estaba con los hijos de Bala, y de Zelpha mugeres de su padre: y acusó á sus hermanos ante su padre de un delito muy malo.
37:3 Israël autem diligebat Joseph super omnes filios suos, eo quod in senectute genuisset eum : fecitque ei tunicam polymitam.
37:3 Y amaba Israél á Joseph sobre todos sus hijos, por haberle engendrado en la vejez: y le hizo una túnica de diferentes colores.
37:4 Videntes autem fratres ejus quod a patre plus cunctis filiis amaretur, oderant eum, nec poterant ei quidquam pacifice loqui.
37:4 Y viendo sus hermanos que era amado del padre mas que todos los hijos, aborrecíanle, y no le podian hablar pacíficamente cosa alguna.
37:5 Accidit quoque ut visum somnium referret fratribus suis : quæ causa majoris odii seminarium fuit.
37:5 Aconteció tambien, que contase á sus hermanos un sueño visto: la qual causa fué seminario de mayor odio.
37:6 Dixitque ad eos : Audite somnium meum quod vidi :
37:6 Y díxoles: Escuchad el sueño que he visto:
37:7 putabam nos ligare manipulos in agro : et quasi consurgere manipulum meum, et stare, vestrosque manipulos circumstantes adorare manipulum meum.
37:7 Parecíame, que estábamos atando gavillas en el campo: y como que mi gavilla se levantaba, y se tenia derecha, y que vuestras gavillas, que estaban al rededor, adoraban á mi gavilla.
37:8 Responderunt fratres ejus : Numquid rex noster eris ? aut subjiciemur ditioni tuæ ? Hæc ergo causa somniorum atque sermonum, invidiæ et odii fomitem ministravit.
37:8 Respondiéron sus hermanos: ¿Serás por ventura nuestro Rey? ¿ó estarémos sujetos á tu dominio? Y así esta causa de sueños y de pláticas suministró fomento á la envidia y al odio.
37:9 Aliud quoque vidit somnium, quod narrans fratribus, ait : Vidi per somnium, quasi solem, et lunam, et stellas undecim adorare me.
37:9 Vió tambien otro sueño, que contando á sus hermanos, dixo: He visto en el sueño, como que el sol, y la luna, y once estrellas me adoraban.
37:10 Quod cum patri suo, et fratribus retulisset, increpavit eum pater suus, et dixit : Quid sibi vult hoc somnium quod vidisti ? num ego et mater tua, et fratres tui adorabimus te super terram ?
37:10 Lo que habiendo contado á su padre y hermanos, su padre le riñó, y dixo: ¿Qué quiere decir ese sueño que viste? ¿acaso yo, y tu madre, y tus hermanos te adoraremos sobre la tierra?
37:11 Invidebant ei igitur fratres sui : pater vero rem tacitus considerabat.
37:11 Y así sus hermanos le tenian envidia; mas el padre consideraba silencioso el caso.
37:12 Cumque fratres illius in pascendis gregibus patris morarentur in Sichem,
37:12 Y como sus hermanos morasen en Sichém apacentando los ganados de su padre,
37:13 dixit ad eum Israël : Fratres tui pascunt oves in Sichimis : veni, mittam te ad eos. Quo respondente,
37:13 Le dixo Israél: Tus hermanos están en Sichém apacentando las ovejas, ven, te enviaré á ellos. Y respondiendo él,
37:14 Præsto sum, ait ei : Vade, et vide si cuncta prospera sint erga fratres tuos, et pecora : et renuntia mihi quid agatur. Missus de valle Hebron, venit in Sichem :
37:14 Pronto estoy, le dixo: Anda y mira, si todas las cosas son prósperas para tus hermanos, y los ganados: y vuelve á noticiarme lo que pasa. Enviado del valle de Hebrón, llegó á Sichém:
37:15 invenitque eum vir errantem in agro, et interrogavit quid quæreret.
37:15 Y un hombre le halló errante en el campo, y preguntóle, qué buscaba.
37:16 At ille respondit : Fratres meos quæro : indica mihi ubi pascant greges.
37:16 Y él respondió: Busco á mis hermanos; señálame donde apacientan los rebaños.
37:17 Dixitque ei vir : Recesserunt de loco isto : audivi autem eos dicentes : Eamus in Dothain. Perrexit ergo Joseph post fratres suos, et invenit eos in Dothain.
37:17 Y díxole el hombre: Se retiráron de este lugar: y les oí decir: Vámonos á Dothain. Caminó pues Joseph en pos de sus hermanos, y los halló en Dothain.
37:18 Qui cum vidissent eum procul, antequam accederet ad eos, cogitaverunt illum occidere :
37:18 Los quales luego que le viéron de léjos, ántes que se acercase á ellos, pensáron matarle.
37:19 et mutuo loquebantur : Ecce somniator venit :
37:19 Y se decian unos á otros: Mirad que viene el soñador.
37:20 venite, occidamus eum, et mittamus in cisternam veterem : dicemusque : Fera pessima devoravit eum : et tunc apparebit quid illi prosint somnia sua.
37:20 Venid, matémosle, y echémosle en una cisterna vieja, y dirémos: Una fiera muy mala le devoró: y entónces se verá, qué le aprovecharán sus sueños.
37:21 Audiens autem hoc Ruben, nitebatur liberare eum de manibus eorum, et dicebat :
37:21 Y Rubén oyendo esto, se esforzaba en librarle de las manos de ellos, y decia:
37:22 Non interficiatis animam ejus, nec effundatis sanguinem : sed projicite eum in cisternam hanc, quæ est in solitudine, manusque vestras servate innoxias : hoc autem dicebat, volens eripere eum de manibus eorum, et reddere patri suo.
37:22 No le quiteis la vida, ni derrameis su sangre; mas arrojadle en esta cisterna, que está en el desierto, y conservad inocentes vuestras manos: y esto lo decia, queriendo quitarle de sus manos, y restituirle á su padre.
37:23 Confestim igitur ut pervenit ad fratres suos, nudaverunt eum tunica talari et polymita :
37:23 Al punto pues que llegó á sus hermanos, le desnudáron de la túnica talar, y de la de varios colores:
37:24 miseruntque eum in cisternam veterem, quæ non habebat aquam.
37:24 Y le echáron en una cisterna vieja, que no tenia agua.
37:25 Et sedentes ut comederent panem, viderunt Ismaëlitas viatores venire de Galaad, et camelos eorum portantes aromata, et resinam, et stacten in Ægyptum.
37:25 Y sentándose para comer pan, viéron unos viandantes Ismaelitas que venian de Galaád, y sus camellos que llevaban aromas, y resina, y estacte para Egypto.
37:26 Dixit ergo Judas fratribus suis : Quid nobis prodest si occiderimus fratrem nostrum, et celaverimus sanguinem ipsius ?
37:26 Y dixo Judá á sus hermanos: ¿Qué nos aprovecha, si matáremos á nuestro hermano, y encubriéremos su sangre?
37:27 melius est ut venundetur Ismaëlitis, et manus nostræ non polluantur : frater enim et caro nostra est. Acquieverunt fratres sermonibus illius.
37:27 Mas vale que sea vendido á los Ismaelitas, y que no se manchen nuestras manos; porque hermano y carne nuestra es. Y los hermanos se aquietáron á sus razones.
37:28 Et prætereuntibus Madianitis negotiatoribus, extrahentes eum de cisterna, vendiderunt eum Ismaëlitis, viginti argenteis : qui duxerunt eum in Ægyptum.
37:28 Y pasando unos Madianitas mercaderes, sacándole de la cisterna, le vendiéron á los Ismaelitas por veinte monedas de plata: los quales le lleváron á Egypto.
37:29 Reversusque Ruben ad cisternam, non invenit puerum :
37:29 Y vuelto Rubén á la cisterna, no halló al muchacho:
37:30 et scissis vestibus pergens ad fratres suos, ait : Puer non comparet, et ego quo ibo ?
37:30 Y rasgadas sus vestiduras, yendo á sus hermanos, les dixo: El muchacho no parece, ¿y yo á dónde iré?
37:31 Tulerunt autem tunicam ejus, et in sanguine hædi, quem occiderant, tinxerunt :
37:31 Y tomáron la túnica de él, y la tiñéron en la sangre de un cabrito, que habian matado:
37:32 mittentes qui ferrent ad patrem, et dicerent : Hanc invenimus : vide utrum tunica filii tui sit, an non.
37:32 Enviando á los que la llevasen á su padre, y dixesen: Esta hemos hallado: mira si es la túnica de tu hijo, ó no.
37:33 Quam cum agnovisset pater, ait : Tunica filii mei est : fera pessima comedit eum, bestia devoravit Joseph.
37:33 El padre, quando la reconoció, dixo: La túnica es de mi hijo, una fiera muy mala se lo comió, una bestia devoró á Joseph.
37:34 Scissisque vestibus, indutus est cilicio, lugens filium suum multo tempore.
37:34 Y rasgadas sus vestiduras, vistióse de cilicio, llorando á su hijo mucho tiempo.
37:35 Congregatis autem cunctis liberis ejus ut lenirent dolorem patris, noluit consolationem accipere, sed ait : Descendam ad filium meum lugens in infernum. Et illo perseverante in fletu,
37:35 Y juntándose todos sus hijos para suavizar el dolor del padre, no quiso admitir consuelo, sino que dixo: Descenderé á mi hijo llorando hasta el sepulcro. Y perseverando él en el llanto,
37:36 Madianitæ vendiderunt Joseph in Ægypto Putiphari eunucho Pharaonis, magistro militum.
37:36 Los Madianitas vendiéron á Joseph en Egypto á Putiphár eunuco de Pharaón, Coronel de soldados.